आजकाल निरोगी जीवनशैली आणि वजन नियंत्रणासाठी सॅलड आणि कच्च्या भाज्यांचे बाउल्स खाण्याचा ट्रेंड कमालीचा वाढला आहे. कच्च्या भाज्यांचे आरोग्याला नक्कीच अनेक फायदे आहेत. त्यातील पाण्याचे उच्च प्रमाण आणि उष्णतेने नष्ट होणारे ‘व्हिटॅमिन सी’ यांसारखी आवश्यक जीवनसत्त्वे कच्च्या भाज्यांमधून भरपूर प्रमाणात मिळतात. परंतु, निरोगी राहण्याच्या उत्साहात जेव्हा लोक अचानक मोठ्या प्रमाणात कच्च्या भाज्यांचे सेवन करू लागतात, तेव्हा बऱ्याच जणांना पोटात अस्वस्थता, फुगणे, पोट जड होणे आणि गॅस होणे यांसारख्या पचनाच्या समस्या उद्भवतात.
कच्च्या भाज्यांमुळे पोटाला धोका का?
कच्च्या भाज्या खाताना आरोग्याला असणारा सर्वात मोठा धोका म्हणजे पोटाचा संसर्ग. शेतातील माती, अस्वच्छ पाणी, कीटकनाशके आणि वाहतुकीदरम्यान भाज्यांवर ‘ई-कोलाय’ किंवा ‘साल्मोनेला’ यांसारखे घातक जीवाणू साचतात. जर भाज्या नीट न धुता किंवा अस्वच्छ पद्धतीने साठवून कच्च्या खाल्ल्या, तर हे जीवाणू थेट पोटात जातात आणि यामुळे अन्नातून विषबाधा, उलट्या, जुलाब आणि पोटाचे गंभीर संसर्ग होतात. भाज्या हलक्या शिजवल्याने किंवा योग्य रीतीने निर्जंतुक केल्याने हे सूक्ष्मजीव नष्ट होतात आणि पचनास सुरक्षितता मिळते.
कच्च्या आणि शिजवलेल्या भाज्यांच्या पचनप्रक्रियेत वैद्यकीयदृष्ट्या मोठा फरक असतो. कच्च्या भाज्यांमध्ये ‘सेल्युलोज’ नावाच्या कठीण पेशींच्या भिंती असतात, तसेच त्यात ऑक्सलेट्स आणि गॉयट्रोजेन्ससारखे नैसर्गिक घटक असतात. संवेदनशील पचनसंस्था, मंद पचनक्रिया किंवा ‘इरिटेबल बाऊल सिंड्रोम’ असणाऱ्या व्यक्तींसाठी या कठीण वनस्पती तंतूंना पचवणे अत्यंत कठीण जाते. जेव्हा हे न पचलेले सेल्युलोज मोठ्या आतड्यात पोहोचते, तेव्हा आतड्यातील बॅक्टेरिया त्याचे वेगाने किण्वन करतात, ज्यामुळे तीव्र गॅस आणि पोट फुगण्याचा त्रास होतो. भाज्या शिजवल्यामुळे हे कठीण फायबर मऊ होतात आणि पोटावरील ताण कमी होतो.
कच्च्या व शिजवलेल्या भाज्यांचा समतोल
कच्च्या भाज्यांमध्ये काही जीवनसत्त्वे टिकून राहत असली, तरी भाज्या हलक्या शिजवल्याने अनेक महत्त्वाच्या पोषक तत्वांचे शोषण शरीरात अधिक चांगल्या प्रकारे होते. टोमॅटो शिजवल्यामुळे त्यातील ‘लायकोपीन’ हे अँटीऑक्सिडंट शरीरात तब्बल ५५ टक्के अधिक प्रभावीपणे शोषले जाते. गाजर आणि पालकला हलकी उष्णता दिल्याने त्यातील ‘बीटा-कॅरोटीन’चे शोषण ३०० टक्क्यांपेक्षा जास्त वाढते. भाज्या शिजवल्यामुळे त्यातील ‘फायटेट्स’ आणि ‘ऑक्सलेट्स’सारखे विरोधी घटक कमी होतात, ज्यामुळे भाज्यांमधील कॅल्शियम आणि लोह शरीराला सहज उपलब्ध होते.
आहारातून कच्च्या भाज्या पूर्णपणे काढून टाकण्याची अजिबात गरज नाही. दोन्ही पद्धतींचा योग्य मिलाफ साधल्यास पोटाला त्रास न होता पोषणाचा पूर्ण फायदा मिळतो. ब्रोकोली, केल आणि कोबी यांसारख्या कठीण भाज्या २ ते ३ मिनिटे वाफवून घेतल्यास त्यातील कठीण फायबर मऊ होतात आणि पृष्ठभागावरील बॅक्टेरिया नष्ट होतात, तर जीवनसत्त्वेही सुरक्षित राहतात. काकडी, टोमॅटो आणि मुळा यांसारख्या मऊ भाज्यांचे सॅलड खाताना त्या बारीक चिरून, व्यवस्थित चावून खाव्यात. भाज्या खाण्यापूर्वी स्वच्छ धुणे आणि सॅलडवर लिंबाचा रस घालणे यामुळे वनस्पतींच्या पेशींच्या भिंती सहज तुटतात.
प्रत्येक व्यक्तीची पचनक्षमता वेगळी असते, त्यामुळे इतरांचे पाहून आंधळेपणाने आहार पद्धती अवलंबू नये. कच्च्या भाज्या शरीराला निश्चितच पोषण देतात, परंतु त्यांचे अतिसेवन केल्यास निरोगी फायबरचे रूपांतर वेदनादायक पेटके, गॅस आणि पोटाच्या त्रासात होऊ शकते. जर कच्च्या भाज्या खाल्ल्यानंतर सतत पोट फुगणे किंवा अस्वस्थता जाणवत असेल, तर कच्च्या सॅलडचे प्रमाण कमी करून वाफवलेल्या किंवा शिजवलेल्या भाज्यांचा आहारात समावेश करावा. कच्च्या व शिजवलेल्या भाज्यांचा योग्य समतोल ठेवल्यास पचनक्रिया उत्तम राहून परिपूर्ण पोषण मिळू शकते.
स्रोत: मूळ बातमी
Leave a Reply