यंदा एल निनोच्या प्रभावामुळे पावसाचे प्रमाण सरासरीपेक्षा कमी राहिले. त्याचा थेट परिणाम खरीप हंगामावर झाला असून, जिल्ह्यातील बहुतांश भागांत पिके वाया गेली आहेत. दुष्काळसदृश परिस्थितीसोबतच पाणीटंचाईचे चटके आतापासूनच जाणवू लागले आहेत. सकाळी थंडी आणि दिवसभर तीव्र ऊन यामुळे सिंचन प्रकल्पांतील पाणीसाठा झपाट्याने कमी होत आहे.
## गतवर्षीच्या तुलनेत १६ टक्के घट
सिंचन प्रकल्पांतील पाणीसाठा गतवर्षीच्या तुलनेत १६ टक्क्यांनी कमी आहे. जिल्ह्यातील ११२ प्रकल्पांमध्ये सध्या सरासरी ७९.६८ टक्के जलसाठा शिल्लक आहे. २०२४ मध्ये एल निनोचा प्रभाव असतानाही पर्जन्यमान किमान ९० टक्के होते आणि प्रकल्पांमध्ये समाधानकारक साठा होता. बेमोसमी पावसामुळे तेव्हा टंचाई कमी जाणवली होती. मात्र यंदा राज्यासह खानदेशात पर्जन्यमान सरासरीच्या केवळ ६० टक्के राहिले असून, जिल्ह्यातील पंधराही तालुक्यांत दुष्काळसदृश गंभीर परिस्थिती आहे. २०२५ मध्ये जिल्ह्यातील प्रकल्पांत १४८०.११ दशलक्ष घनमीटर म्हणजेच ५२.२६ टीएमसी (९४.३२ टक्के) उपयुक्त जलसाठा होता; त्याच्या तुलनेत यंदा सुमारे १५ टक्के साठा कमी आहे. काही मोठ्या धरणांतील साठा असा आहे: हतनूर ९५.३७ टक्के, गिरणा ९६.०१ टक्के, वाघूर ६५.०८ टक्के, मन्याड ४३.३८ टक्के, बोरी ८८.३३ टक्के, सुकी ९९.०६ टक्के आणि मंगरूळ ९७.३० टक्के.
## पाणी कपात आणि पुढील नियोजन
रब्बीच्या पेरण्यांवर साठ्याच्या कमतरतेचा परिणाम दिसू लागला आहे. राज्य शासनाने ३५० हून अधिक तालुक्यांत दुष्काळ जाहीर करून पात्र शेतकऱ्यांना दिवाळीपूर्वी पाच हजार रुपयांची मदत दिली आहे. रब्बी हंगामासाठी पशुधनाच्या चाऱ्याच्या उत्पादनासाठी बियाणे अनुदानही देण्यात येत आहे. चाराटंचाई टाळण्यासाठी परजिल्ह्यात चारा वाहतुकीवर बंदी घालण्यात आली आहे. शासनाच्या सूचनेनुसार दुष्काळसदृश परिस्थिती लक्षात घेऊन किमान ऑगस्ट २०२७ पर्यंत जलसाठे पुरवण्याचे नियोजन आहे. त्यामुळे नगरपरिषद आणि नगरपंचायतींकडून होणाऱ्या पाणीपुरवठ्यात १० टक्के कपात करण्याचे आदेश देण्यात आले आहेत. गिरणा प्रकल्पातून सिंचनासाठी एक आणि पेयजलासाठी तीन अशी केवळ चार आवर्तने सोडण्याचा निर्णय झाला आहे. तर हतनूर धरणातून यंदा सिंचनासाठी आवर्तन सोडले जाणार नाही; पिण्याचे पाणी जिल्हाधिकाऱ्यांच्या सूचनेप्रमाणे सोडले जाईल. नागरिकांनी आणि शेतकऱ्यांनी पाण्याचा वापर काटकसरीने करावा, असे आवाहन करण्यात आले आहे.
Leave a Reply