मराठी गीतांच्या दुनियेत काही गाणी अशी असतात, जी एकदा कानावर पडली की पिढ्यान्पिढ्या मनात घर करून राहतात. अशाच एका गीताची कहाणी म्हणजे ‘या चिमण्यांनो परत फिरा रे’ हे गीत. या गीतामागे गायिका लता मंगेशकर आणि संगीतकार श्रीनिवास खळे यांचा एक अनोखा किस्सा दडलेला आहे.
वेळ नसताना मिळालेली संधी
साठच्या दशकात श्रीनिवास खळे आणि गायक अरुण दाते यांच्या साथीने भावगीतांचा सुवर्णकाळ सुरू होता. ‘शुक्रतारा मंदवारा’, ‘आणा हात तुझा हातात’ आणि ‘धुंद ही हवा’ यांसारख्या गीतांसाठी खळे यांना लता दीदींचा आवाज हवा होता. पण त्यावेळी तो योग जुळून आला नाही आणि ही गीते सुधा मल्होत्रा यांनी गायली.
सुमारे १९६५ च्या सुमारास खळे यांना पुन्हा लता दीदींच्या आवाजाची गरज भासली. ‘जिव्हाळा’ या चित्रपटासाठी ग. दि. माडगूळकर यांनी गीत लिहिले होते. त्या गीतासाठी लता दीदींना तयार करण्याचा निर्धार खळे यांनी केला. मात्र लता दीदींचे वेळापत्रक तेव्हा प्रचंड व्यस्त होते आणि त्यांच्याकडे या गीतासाठी वेळच नव्हता.
अखेर खळे यांनी लता दीदींसमोर एकच अट ठेवली. वेळ मिळेल तेव्हा गीत गा, पण आधी त्याची चाल एकदा ऐकून तरी पाहा, असे ते म्हणाले. लता दीदींनी चाल ऐकली आणि ती चाल त्यांना अतिशय आवडली. त्यानंतर त्यांनी खळे यांना विचारले की हे गीत किती दिवसांत ध्वनिमुद्रित कराल. खळे यांनी सहा दिवसांत असे उत्तर दिले. लता दीदींनी ‘नक्की?’ असे विचारले असता खळे यांनी पुन्हा होकार दिला.
सहा दिवसांच्या तालमीनंतर तयार झालेले गीत
त्या काळात आजच्यासारखी आधुनिक ध्वनिमुद्रण यंत्रणा नव्हती. तरीही सहा दिवसांच्या तालमीनंतर हे गीत ध्वनिमुद्रित झाले. ते गीत म्हणजे ‘या चिमण्यांनो परत फिरा रे’. या गीतात अतिशय कमी तालवाद्ये वापरली गेली असून त्यातील सुरेख चाल आणि गायकी आजही रसिकांच्या मनात घर करून आहे. या गीतावरून राजकीय वर्तुळातही एकेकाळी वादंग झाले होते.
या गीतानंतर श्रीनिवास खळे आणि लता दीदींनी एकत्र अनेक अजरामर गीते दिली. त्यात ‘श्रावणात घन निळा बरसला’, ‘भावनांचा तू भूकेला रे मूरारी’ आणि ‘जाहल्या काही चूका’ यांसारख्या गीतांचा समावेश आहे. त्या काळात गीताची रॉयल्टी केवळ निर्माता आणि संगीतकारालाच मिळायची, हा प्रघात लता दीदींनी बदलून टाकला होता. गायक आणि संगीतकार हे एकमेकांना पूरक असतात आणि दोघांच्या मेहनतीतूनच एखादे गीत उंचीवर पोहोचते, याचे हे गीत जिवंत उदाहरण आहे.
Leave a Reply