दाल मखनी, इडली-डोशाचे पीठ किंवा भातासोबत वाढली जाणारी गरम उडदाची डाळ — आपल्या जेवणात या डाळीचे अनेक रूपांत वापर होतो. मात्र अनेकांना ती खाल्ल्यानंतर पोट फुगल्यासारखे वाटते, गॅस होतो किंवा पोट जड पडते. त्यामुळे ही डाळ खाणे थांबवावे का, असा प्रश्न पडणे स्वाभाविक आहे. तज्ज्ञांच्या मते, डाळ पूर्णपणे बंद करण्याची गरज नाही. तिची शिजवण्याची आणि खाण्याची पद्धत थोडी बदलली, तर पचनाचा त्रास बराच कमी होऊ शकतो.
उडदाची डाळ खाल्ल्यावर गॅस का होतो?
उडदाच्या डाळीत रॅफिनोज आणि स्टॅच्योझ नावाची काही विशिष्ट कार्बोहायड्रेट्स असतात. मानवी शरीराला ती पचवणे थोडे कठीण जाते. शिवाय ही डाळ प्रथिने आणि तंतूंनी समृद्ध असल्यामुळे ती पोटाला थोडी जड वाटू शकते. त्यामुळेच काही लोकांना गॅस, पोट फुगणे आणि अस्वस्थता जाणवते. मात्र पद्धत बदलली तर हीच डाळ सहज पचू शकते.
पचन सुलभ करण्यासाठी पाच सोपे उपाय
१. डाळ पुरेसा वेळ भिजवा: शिजवण्यापूर्वी सालीसकट उडदाची डाळ १० ते १२ तास आणि सोललेली डाळ ६ ते ८ तास पाण्यात भिजवून ठेवावी. भिजवल्याने गॅस निर्माण करणारे घटक कमी होण्यास मदत होते. शिजवण्यापूर्वी भिजवलेले पाणी फेकून द्यावे आणि डाळ स्वच्छ धुवून घ्यावी.
२. डाळ पूर्ण मऊ शिजवा: कच्ची किंवा अर्धवट शिजलेली उडदाची डाळ पचायला खूप जड जाते. त्यामुळे कुकरमध्ये डाळ चांगली आणि पूर्णपणे मऊ शिजवून घ्यावी. डाळ शिजवताना टोमॅटो किंवा इतर आंबट पदार्थ अगदी सुरुवातीला टाकू नयेत, कारण त्यामुळे डाळ शिजायला जास्त वेळ लागतो. आंबट पदार्थ डाळ पूर्ण शिजल्यानंतरच मिसळावेत.
३. किण्वित पदार्थांचा वापर करा: इडली किंवा डोशाचे पीठ बनवताना उडदाची डाळ किण्वन प्रक्रियेतून जाते. त्यामुळे त्यातील गॅस निर्माण करणारे साखरयुक्त घटक नैसर्गिकरीत्या मोडून निघतात. ज्यांना साधी उडदाची डाळ पचायला त्रास होतो, त्यांनी इडली, डोसा यांसारख्या किण्वित पदार्थांच्या माध्यमातून ही डाळ खाल्ल्यास ती सहज पचण्यास मदत होते.
४. योग्य प्रमाण आणि मुगाची डाळ मिसळा: सुरुवातीला उडदाची डाळ कमी प्रमाणात खावी — सुमारे २५ ते ३० ग्रॅम कोरडी डाळ. पचन अधिक सोपे करण्यासाठी उडदाच्या डाळीसोबत मुगाची डाळ मिसळता येते. यासाठी १ भाग उडदाची डाळ आणि २ भाग मुगाची डाळ अशा प्रमाणात एकत्र करून शिजवावी. मुगाची डाळ पचायला हलकी असल्यामुळे उडदाच्या डाळीचा पोटावर येणारा ताण कमी होतो.
५. पचनास मदत करणारे मसाले वापरा: उडदाची डाळ बनवताना त्यात हिंग, जिरे, आले आणि हळद आवर्जून वापरावी. हे मसाले पोटातील गॅस आणि जळजळ कमी करण्यास मदत करतात. याशिवाय रात्री उशिरा उडदाची डाळ खाणे टाळून ती दुपारच्या जेवणात खावी आणि जेवणानंतर थोडी चालण्याची सवय ठेवावी.
उडदाची डाळ पचायला थोडी जड असली तरी ती प्रथिने आणि तंतूंचा एक उत्तम स्रोत आहे. केवळ गॅस किंवा पोट फुगण्याच्या समस्येमुळे ती आहारातून पूर्णपणे काढून टाकण्याची गरज नाही. भिजवणे, पूर्ण मऊ शिजवणे, हिंग-जिऱ्याचा वापर आणि मुगाची डाळ मिसळणे असे सोपे बदल करून पचनाचा त्रास टाळता येतो. असे करूनही गंभीर त्रास जाणवत असेल, तर वैद्यकीय किंवा आहारतज्ज्ञांचा सल्ला घेणे योग्य ठरेल.
स्रोत: मूळ बातमी
Leave a Reply