आहार नीट असूनही बद्धकोष्ठता? कारण तणाव असू शकतो

बद्धकोष्ठतेमुळे पोटात दुखणे, पोटात गोळा येणे, पोट जड वाटणे आणि मळमळणे अशा तक्रारी उद्भवतात. यावर मात करण्यासाठी पुरेसे पाणी पिण्यासोबतच तंतुमय पदार्थांनी युक्त आणि हलके अन्न खाण्याचा सल्ला दिला जातो. अनेक जण शरीर सक्रिय ठेवणे, जड जेवण टाळणे, भरपूर पाणी पिणे आणि सहज पचणारे पदार्थ खाणे असे जीवनशैलीत बदलही करतात. मात्र असे सगळे करूनही बद्धकोष्ठता कायम राहिली, तर त्यामागचे कारण शारीरिक नसून मानसिक तणावाशी संबंधित असू शकते, असे तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे.

जेव्हा माणूस तणावाखाली असतो, तेव्हा त्याचा परिणाम केवळ मानसिक आरोग्यावरच होत नाही, तर शारीरिक आरोग्यावरही होतो आणि पचनक्रियेवर त्याचा विपरीत परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे आहार नीट असूनही पोट साफ होत नसेल, तर तणाव हे त्यामागचे एक महत्त्वाचे कारण असू शकते.

तणावाचा आतड्यांवर कसा परिणाम होतो

इन्स्टिट्यूट ऑफ गॅस्ट्रोएन्टेरोलॉजी अँड हेपॅटोबिलियरी सायन्सेस, आयएसआयसी (ISIC) येथील एका मल्टीस्पेशालिटी रुग्णालयाचे संचालक आणि प्रमुख डॉ. शुभम वात्स्या यांनी दीर्घकाळच्या तणावामुळे बद्धकोष्ठता कशी होऊ शकते, हे सविस्तरपणे स्पष्ट केले आहे. त्यांच्या मते, जोपर्यंत व्यक्ती भावनिकदृष्ट्या स्थिर होत नाही, तोपर्यंत बद्धकोष्ठता दूर होणार नाही.

फायबरयुक्त आहार घेत असाल, पाणी पीत असाल आणि औषधे घेत असाल, पण तरीही बद्धकोष्ठता कायम असेल, तर त्याचे कारण तणाव असण्याची शक्यता आहे. कधीकधी माणूस जुन्या समस्या, न सुटलेल्या भावना, राग, अपराधीपणाची भावना किंवा सततची चिंता मनात बाळगत असतो. मन सतत तणावाखाली असले, की शरीरालाही तो तणाव जाणवतो.

तज्ज्ञांच्या मते, दीर्घकालीन तणावामुळे मज्जासंस्था ‘लढा किंवा पळा’ अशा अवस्थेत जाऊ शकते. त्यामुळे शौचाची नैसर्गिक प्रक्रिया मंदावते, शौचाच्या सवयी बिघडतात आणि बद्धकोष्ठता अधिकच वाढते. तणावामुळे अनेकदा जेवण टाळले जाते, शारीरिक हालचाल कमी होते आणि शौचास जाण्याच्या इच्छेकडे दुर्लक्ष केले जाते. शेवटी शौचालयात बसल्यावर ओटीपोटाचे स्नायू व्यवस्थित शिथिल होऊ शकत नाहीत. यातून एक दुष्टचक्र निर्माण होते. बद्धकोष्ठतेसाठी फायबर, द्रवपदार्थ आणि शारीरिक हालचाल आवश्यक आहेत, पण दीर्घकालीन तणावावर उपाय करणे तितकेच महत्त्वाचे आहे, असे तज्ज्ञ सांगतात.

तणाव कमी करण्यासाठी काय करावे

जॉगिंग, सायकलिंग, पोहणे आणि चालणे यांसारख्या नियमित शारीरिक हालचालींमुळे एंडोर्फिन स्रवतात, ज्यामुळे मनःस्थिती सुधारते. तणाव कमी करण्यासाठी दररोज काही प्राणायाम आणि योगासने करता येतात, जसे की बालासन, भ्रामरी, अनुलोम-विलोम आणि शीतली प्राणायाम. पुरेशी झोप न मिळणे हेही तणावाचे एक कारण असू शकते, त्यामुळे दिनक्रम सुधारून दररोज ७ ते ८ तास चांगली, वेळेवर झोप घ्यावी.

कॅफीन आणि व्यसन लावणाऱ्या पदार्थांपासून दूर राहावे. सजगतेवर लक्ष केंद्रित करावे, जसे की प्रत्येकाच्या कामाला हो म्हणण्याची सवय बदलणे. निसर्गात थोडा वेळ घालवावा, आवडते संगीत ऐकावे आणि थोडा आराम मिळावा यासाठी आपल्या भावना एखाद्या चांगल्या आणि विश्वासू मित्रासोबत शेअर कराव्यात, असा सल्ला देण्यात आला आहे.

स्रोत: मूळ बातमी