हिंदू धर्मात कार्तिक पौर्णिमेला विशेष धार्मिक महत्त्व आहे. कार्तिक महिन्यातील शुक्ल पक्षातील पौर्णिमेला हा सण साजरा केला जातो. या दिवशी स्नान, दान, पूजा आणि दीपदान करण्याला विशेष महत्त्व आहे. धार्मिक मान्यतेनुसार, याच दिवशी भगवान शिवाने त्रिपुरासुराचा वध केला होता. या विजयानंतर देवतांनी दिवे लावून उत्सव साजरा केला होता. यालाच देव दिवाळी असे म्हटले जाते. त्यामुळे वाराणसीसह देशातील अनेक ठिकाणी या दिवशी नदीच्या घाटांवर दिवे लावण्याची परंपरा आहे.
पाच शुभ कामे कोणती?
सकाळी स्नान करून सूर्यदेवाला अर्घ्य द्या: कार्तिक पौर्णिमेच्या दिवशी सकाळी लवकर उठून स्नान करावे. शक्य असल्यास पवित्र नदीत स्नान करावे. नदीत जाणे शक्य नसल्यास अंघोळीच्या पाण्यात थोडे गंगाजल मिसळून स्नान करू शकता. त्यानंतर तांब्याच्या कलशात स्वच्छ पाणी घेऊन त्यात लाल फुलांच्या पाकळ्या, अक्षता आणि थोडे कुंकू मिसळावे. सूर्यदेवाच्या दिशेने तोंड करून हळूहळू जल अर्पण करावे. यावेळी ‘ॐ सूर्याय नमः’ या मंत्राचा जप करावा.
गणेश पूजनानंतर विष्णू आणि लक्ष्मीची आराधना करा: कोणत्याही शुभ कार्याची सुरुवात गणेशाच्या पूजेने करणे शुभ मानले जाते. त्यामुळे या दिवशी सर्वप्रथम गणेशाची पूजा करावी. त्यानंतर भगवान विष्णू आणि माता लक्ष्मीची आराधना करावी. दक्षिणावर्ती शंखाने विष्णू आणि लक्ष्मीचा अभिषेक करण्याची परंपरा आहे. अभिषेक करताना ‘ॐ नमो भगवते वासुदेवाय’ या मंत्राचा जप करावा. विष्णूंना तुळशीची पाने आणि मिठाई, तर लक्ष्मीला सुगंधी फुले अर्पण करावीत.
शिवलिंगावर जल, दूध आणि पंचामृत अर्पण करा: कार्तिक पौर्णिमेला त्रिपुरारी पौर्णिमा असेही म्हटले जाते. शिवमंदिरात जाऊन शिवलिंगावर जल आणि दूध अर्पण करावे. त्यानंतर दूध, दही, तूप, खडीसाखर आणि मध यांपासून तयार केलेल्या पंचामृताने अभिषेक करावा. अभिषेक झाल्यानंतर पुन्हा स्वच्छ जल अर्पण करावे. भगवान शिवाला बेलपत्र, फुलांची माळ आणि धोतरा अर्पण करावा. शिवलिंगावर चंदन लावून दिवा प्रज्वलित करावा आणि ‘ॐ नमः शिवाय’ या मंत्राचा जप करून आरती करावी.
गरजू व्यक्तींना धान्य, कपडे आणि उबदार वस्तूंचे दान करा: या दिवशी आपल्या क्षमतेनुसार गरजू व्यक्तींना गहू, तांदूळ, डाळी आणि इतर खाद्यपदार्थांचे दान करावे. कपडे, चप्पल आणि धनाचे दान करणेही शुभ मानले जाते. नोव्हेंबर महिन्यात थंडी वाढू लागते. त्यामुळे गरजू व्यक्तींना ब्लँकेट, स्वेटर आणि शाल यांसारख्या उबदार कपड्यांचे दान करू शकता. भुकेल्या व्यक्तीला अन्नदान करणेही पुण्याचे मानले जाते.
गोसेवा आणि दीपदानाचे महत्त्व
कार्तिक पौर्णिमेला गोसेवा आणि दीपदान करण्यालाही विशेष महत्त्व आहे. या दिवशी गोशाळेत जाऊन गायींना हिरवा चारा खाऊ घालावा. आपल्या क्षमतेनुसार गोशाळेला आर्थिक मदतही करू शकता. संध्याकाळी प्रदोष काळात घरातील देवघरात आणि आजूबाजूच्या परिसरात दिवे लावावेत. देव दिवाळीनिमित्त नदी, तलाव किंवा पवित्र जलाशयाच्या काठावर दीपदान करण्याचीही परंपरा आहे. धार्मिक मान्यतेनुसार, या दिवशी दीपदान केल्याने जीवनात सुख-शांती आणि शुभता येते.
Leave a Reply