कार्तिक महिन्यातील शुक्ल पक्षाच्या नवमी तिथीला आवळा नवमी साजरी केली जाते. या सणाला अक्षय नवमी असेही म्हटले जाते. हिंदू धर्मात या दिवसाला विशेष महत्त्व आहे. यंदा बुधवार, १८ नोव्हेंबर रोजी आवळा नवमी साजरी केली जाणार आहे. या दिवशी भक्त आवळ्याच्या झाडाची पूजा करतात आणि त्याच्या सावलीत बसून भोजन करण्याची परंपरा पाळतात. हा सण धार्मिक श्रद्धा, समृद्धी, उत्तम आरोग्य आणि दीर्घायुष्याशी जोडला गेला आहे.
शुभ मुहूर्त आणि तिथी
पंचांगानुसार यंदा नवमी तिथीची सुरुवात १८ नोव्हेंबर रोजी सकाळी ६ वाजून ४ मिनिटांनी होईल आणि ती १९ नोव्हेंबर रोजी सकाळी ७ वाजून ५ मिनिटांनी समाप्त होईल. पूजेसाठीचा शुभ मुहूर्त सकाळी ६ वाजून ४६ मिनिटांपासून दुपारी १२ वाजून ६ मिनिटांपर्यंत आहे. या वेळेत पूजा करणे शुभ मानले जाते.
पूजेची पद्धत
या दिवशी सकाळी लवकर, शक्यतो सूर्योदयापूर्वी उठून स्नान करावे. त्यानंतर स्वच्छ, शक्यतो पिवळ्या किंवा लाल रंगाचे कपडे घालून उपवास आणि पूजा करण्याचा संकल्प करावा. अंगणातील किंवा जवळच्या मंदिरातील आवळ्याच्या झाडाजवळ जाऊन परिसर स्वच्छ करावा आणि पवित्रतेसाठी पाणी किंवा गंगाजल शिंपडावे. झाडाखाली पूर्वेकडे तोंड करून स्वच्छ कापड किंवा कुशा गवताच्या चटईवर बसावे. तांब्याच्या किंवा पितळेच्या भांड्यात स्वच्छ पाणी घेऊन त्यात थोडे कच्चे दूध आणि अक्षता मिसळून ते झाडाच्या मुळांना अर्पण करावे. खोडाला रोळी, हळद आणि चंदनाच्या लेपाचा टिळा लावावा. फुले, अक्षता आणि ताजी फळे अर्पण करून शुद्ध देशी तुपाचा दिवा लावावा आणि अगरबत्ती जाळावी. ओम नमो भगवते वासुदेवाय या मंत्राचा जप करत भगवान विष्णू आणि देवी लक्ष्मी यांचे स्मरण करावे. त्यानंतर पांढरा सुती धागा किंवा माऊली झाडाच्या खोडाभोवती बांधावी. धार्मिक मान्यतेनुसार आवळ्याच्या झाडात भगवान विष्णूंचा वास असतो.
झाडाखाली भोजन करण्याची परंपरा
अक्षय नवमीच्या दिवशी आवळ्याच्या झाडाखाली जेवण बनवण्याच्या आणि खाण्याच्या प्रथेमागे धार्मिक, पारंपरिक आणि मोसमी कारणे आहेत. मान्यतेनुसार भगवान विष्णू आणि देवी लक्ष्मी कार्तिक शुक्ल नवमीपासून देवउठणी एकादशी आणि कार्तिक पौर्णिमेपर्यंत आवळ्याच्या झाडात वास करतात. स्कंद पुराणानुसार या दिवशी आवळ्याच्या झाडाखाली बसून भोजन करणे शुभ मानले जाते आणि त्यामुळे दैवी आशीर्वाद मिळतो, असा विश्वास आहे. या परंपरेचे पालन केल्याने घरातील नकारात्मक प्रभाव दूर होऊन कुटुंबाला उत्तम आरोग्य, समृद्धी आणि दीर्घायुष्य लाभते, असे भक्त मानतात. ही परंपरा लोकांना बंदिस्त जागांमधून बाहेर पडून निसर्गात वेळ घालवण्यासाठी प्रोत्साहित करते. झाडाखाली बसून मोकळ्या हवेत जेवण केल्याने पृथ्वी, पाणी, सूर्यप्रकाश आणि अन्न पिकवणाऱ्या शेतकऱ्यांप्रति कृतज्ञतेची भावना निर्माण होते. या दिवशी अन्नदान करणे आणि गरजूंना मदत करणे शुभ मानले जाते. दान केल्याने अक्षय पुण्य मिळते, अशी धार्मिक मान्यता आहे.
Leave a Reply