बाजारातून पॅकेटबंद दूध आणल्यानंतर ते घरी उकळून प्यायची सवय अनेक भारतीय घरांमध्ये वर्षानुवर्षे आहे. मात्र, डेअरी कंपन्या दूध आधीच सुरक्षित प्रक्रियेतून तयार करून पॅक करत असतील, तर ते पुन्हा उकळण्याची गरज आहे का, असा प्रश्न अनेकांच्या मनात येतो. याचे उत्तर दूध पॅक करण्यापूर्वी केल्या जाणाऱ्या प्रक्रियेत दडले आहे.
पाश्चरायझेशन म्हणजे काय?
बाजारात मिळणारे बहुतांश पॅकेटबंद दूध पाश्चरायझेशन प्रक्रियेतून जाते. या प्रक्रियेत दुधाला ठरावीक तापमानापर्यंत गरम केले जाते आणि त्यानंतर लगेच ते थंड केले जाते. यामुळे दुधातील रोग निर्माण करणारे हानिकारक सूक्ष्मजीव नष्ट होतात किंवा त्यांचे प्रमाण कमी होते. यानंतर दूध स्वच्छ आणि सुरक्षित पॅकेजिंगमध्ये भरले जाते. त्यामुळे योग्य प्रकारे साठवलेले पाश्चराइज्ड दूध घरी पुन्हा उकळण्याची सामान्यतः गरज नसते.
यूएचटी दूध आणि साठवणूक
पॅकेटबंद दुधासाठी यूएचटी म्हणजेच अल्ट्रा हाय टेम्परेचर प्रक्रियेचाही वापर केला जातो. यात दुधाला अतिशय जास्त तापमानावर काही सेकंदांसाठी गरम केले जाते. त्यानंतर ते वेगाने थंड करून विशेष निर्जंतुक पॅकेजिंगमध्ये भरले जाते. या प्रक्रियेमुळे दुधातील सूक्ष्मजीवांचे प्रमाण अत्यंत कमी होते. त्यामुळे न उघडलेले यूएचटी दूध पॅकेटवर दिलेल्या सूचनांनुसार सामान्य तापमानातही दीर्घकाळ साठवता येते. मात्र, पॅकेट उघडल्यानंतर ते फ्रिजमध्ये ठेवणे आवश्यक असते.
दूध आधीच पाश्चरायझेशन किंवा यूएचटी प्रक्रियेतून गेलेले असल्याने ते पुन्हा कडक उकळल्याने सुरक्षिततेच्या दृष्टीने विशेष अतिरिक्त फायदा मिळत नाही. उलट, दूध दीर्घकाळ किंवा वारंवार गरम केल्यास त्याच्या चवीवर आणि उष्णतेला संवेदनशील असलेल्या काही पोषक घटकांवर परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे दूध योग्य तापमानात साठवणे अधिक महत्त्वाचे आहे. दूध पिण्यापूर्वी गरम करायचे असल्यास तेवढे गरम करणे पुरेसे आहे. मात्र, पॅकेटवरील सूचना नेहमी तपासाव्यात.
स्रोत: मूळ बातमी
Leave a Reply