RAC तिकीट योजना बंद होणार? पूर्ण भाडे, अर्धी बर्थ!

रेल्वेने प्रवास करणाऱ्या कोट्यवधी प्रवाशांसाठी एक महत्त्वाची बातमी आहे. भारतीय रेल्वे आरएसी तिकीटांची अनेक दशके जुनी व्यवस्था संपवण्याचा विचार करत आहे. रेल्वे मंत्रालयाने या व्यवस्थेचा आढावा घेण्याचा निर्णय घेतला आहे.

पूर्ण भाडे देऊनही अर्धी बर्थ का?

आरएसी म्हणजे रिझर्व्हेशन अगेन्स्ट कॅन्सलेशन. या व्यवस्थेत प्रवाशाला ट्रेनमध्ये प्रवास करण्याची परवानगी मिळते, पण सुरुवातीला संपूर्ण बर्थ मिळत नाही. साधारणपणे दोन आरएसी प्रवाशांना एक साईड लोअर बर्थ दिली जाते. दिवसा या बर्थचा वापर बसण्यासाठी होतो, तर रात्री दोन्ही प्रवाशांना त्याच बर्थवर झोपावे लागते. दोन्ही प्रवासी आपापल्या तिकीटाचे संपूर्ण भाडे देतात, पण त्यांना वेगवेगळी झोपण्याची जागा मिळत नाही.

रेल्वेच्या एका अधिकाऱ्याने एका वृत्तपत्राला सांगितले की, जेव्हा प्रवाशाला झोपण्यासाठी संपूर्ण जागा मिळत नाही, तेव्हा त्याच्याकडून संपूर्ण भाडे घेणे योग्य नाही. या मुद्द्यावर विचार करण्याची गरज आहे.

एका संसदीय समितीनेही या व्यवस्थेचा आढावा घेण्याची शिफारस केली आहे. समितीचे म्हणणे आहे की, आरएसी तिकीटधारकाला स्वतंत्र बर्थ मिळत नसेल, तर त्याच्याकडून कन्फर्म तिकीटाएवढे भाडे का घ्यावे? या शिफारसीनंतर रेल्वे मंत्रालयाने व्यवस्थेत बदल करण्याची शक्यता व्यक्त केली आहे. मात्र आरएसी संपवण्याबाबत किंवा भाड्यात बदल करण्याबाबत कोणताही अंतिम निर्णय झालेला नाही.

महिला प्रवाशांची अडचण

आरएसी तिकीटात अनेकदा एकाच बर्थवर पुरुष आणि महिला प्रवाशांना अर्धी-अर्धी जागा मिळते. त्यामुळे दोन्ही प्रवाशांना विचित्र स्थितीचा सामना करावा लागतो. ट्रेन तिकीट परीक्षकांसमोरही पेच निर्माण होतो. ट्रेनमध्ये अन्य बर्थ रिकामी नसेल, तर प्रवाशाची पर्यायी व्यवस्था करणे कठीण होते.

RAC व्यवस्था कधी आणि का सुरू झाली?

आरएसी व्यवस्था सुरुवातीच्या काळात सुरू झाली, जेव्हा रेल्वेत तिकीटांचे आरक्षण हाताने केले जात असे. त्या काळात तिकीट रद्द होणे आणि रिकाम्या बर्थचा हिशेब ठेवणे सोपे नव्हते. रद्द झाल्यामुळे रिकाम्या होणाऱ्या जागांचा चांगला वापर व्हावा आणि जास्त प्रवाशांना प्रवासाची संधी मिळावी, यासाठी ही व्यवस्था आणली गेली.

१९८६ मध्ये रेल्वेत संगणकीकृत आरक्षण प्रणाली सुरू झाली. त्यामुळे तिकीट रद्द झाल्यानंतर रिकाम्या बर्थची माहिती मिळणे आणि आरएसी प्रवाशांना कन्फर्म बर्थ देण्याची प्रक्रिया सोपी झाली. तरीही ही व्यवस्था सुरू आहे.

सध्याच्या व्यवस्थेत एखाद्या कन्फर्म तिकीटधारकाने आपले तिकीट रद्द केले, तर आरएसी प्रवाशाला रिकामी झालेली बर्थ मिळू शकते. मात्र ही उपलब्धता केवळ रद्दीकरणावर अवलंबून असते. आता रेल्वेसमोर ही व्यवस्था संपवणे किंवा त्यात बदल करणे, हा पर्याय आहे. मंत्रालय या प्रस्तावावर विचार करत आहे. त्यामुळे प्रवाशांनी लक्षात घ्यावे की, आरएसी व्यवस्था अजून संपलेली नाही आणि या संदर्भात कोणतीही घोषणा झालेली नाही.

स्रोत: मूळ बातमी