दिवाळीनंतर फटाक्यांमुळे देशभरात प्रदूषण वाढले आहे. दिल्ली, मुंबई आणि पुणासारख्या मोठ्या शहरांसह लहान शहरांमध्येही हवेची गुणवत्ता खालावली असून मुंबई आणि पुण्यात हवेचा गुणवत्ता निर्देशांक धोक्याची पातळी ओलांडला आहे. अशा वातावरणात घसा खवखवणे, खोकला वाढणे अशा तक्रारी वाढल्या आहेत. या पार्श्वभूमीवर ज्येष्ठ वैद्यकीय तज्ज्ञ डॉ. शशांक जोशी यांनी प्रदूषणाच्या आरोग्यावरील परिणामांबाबत इशारा दिला आहे.
प्रदूषण का वाढले आणि त्याचा आरोग्यावर काय परिणाम होतो
हवामान बदल आणि एल निनोचा परिणाम, मुंबईत मोठ्या प्रमाणावर बांधकामांमुळे हवेत वाढलेले सूक्ष्म कण, आणि फटाक्यांमुळे होणारे ध्वनी व वायू प्रदूषण ही प्रदूषण वाढीची कारणे सांगितली जात आहेत.
सूक्ष्म कणांमुळे फुफ्फुसांचे आजार वाढतात; सर्दी-खोकला वाढतो; गुदमरण्याची भावना येते; हृदयविकार आणि रक्तदाबाच्या रुग्णांची संख्या वाढते. सणाच्या काळातील तळलेले अन्न आणि फास्ट फूड यांच्यासह प्रदूषित हवा शरीराचा समतोल बिघडवते आणि रक्तदाब, मधुमेह व फुफ्फुसांचे आजार वाढवते.
लक्षणे नसलेल्या लोकांनाही परिणाम होतो — रक्तदाब, मधुमेह, हृदय आणि फुफ्फुसांच्या आरोग्यावर दीर्घकालीन परिणाम होऊ शकतो. ज्यांना आधीपासून आजार आहे त्यांना त्रास होतोच, पण नसलेल्यांनाही आजार निर्माण होऊ शकतो. लहान मुलांमध्ये आणि वृद्धांमध्ये अ‍ॅलर्जी वाढली असून श्वसन संसर्ग वाढला आहे आणि रोगप्रतिकारशक्ती कमी झाल्याचे दिसते.
हृदय आणि फुफ्फुसे हे सर्वाधिक प्रभावित होणारे अवयव आहेत; वृद्धांना जास्त त्रास होतो. घसा सुजणे, मुंबईत आल्यावर घशाचा त्रास वाढणे, नाकाला त्रास किंवा जळजळ अशा तक्रारी समाजमाध्यमांवर दिसून येत आहेत. मुंबईची हवा दिल्लीइतकी प्रदूषित नाही, पण ती त्या दिशेने जाऊ नये, असा इशारा देण्यात आला आहे. ही परिस्थिती पिवळा इशारा असून ती हिरव्या दिशेने न्यायला हवी.
तज्ज्ञांचा सल्ला: या काळात काय काळजी घ्यावी
या काळात आरोग्याकडे लक्ष द्या; संतुलित व्यायाम आणि आहार घ्या; सण संयमाने साजरे करा; फुफ्फुसांची विशेष काळजी घ्या. जिथे गुदमरल्यासारखे वाटते किंवा जिथे मोठी गर्दी आहे, अशा ठिकाणी जाणे टाळा. फुफ्फुसांची क्षमता वाढवण्यासाठी प्राणायाम आणि श्वासाचे व्यायाम करा.
मास्क आणि एअर प्युरिफायर याबाबतही चर्चा झाली — एअर प्युरिफायर प्रत्येकाला परवडत नाही आणि त्यालाही मर्यादा आहेत. दिवाळी जबाबदारीने साजरी करा आणि घरातील वृद्धांची — आई-वडील आणि आजी-आजोबांची — तसेच इतरांच्या घरातील वृद्धांची काळजी घ्या, कारण प्रत्येकाचे आरोग्य तितकेच महत्त्वाचे आहे.
धोरणांबाबत बांधकाम ठिकाणी हवेचा गुणवत्ता निर्देशांक दाखवणे बंधनकारक असून प्रदूषण मोजणारी यंत्रे बसवण्यात आली आहेत; नियमांद्वारे प्रदूषणावर नियंत्रणाचा प्रयत्न होतो. नागरिकांनी सरकारला सहकार्य करावे; प्रगती कोणाच्याही आरोग्याच्या किंमतीवर होऊ नये. जास्त झाडे लावावीत — झाडे ही शहराची फुफ्फुसे आहेत, त्यांची संख्या कमी होऊ नये.
लहान मुलांसाठी फटाके हानिकारक असून अनेक ठिकाणी त्यावर बंदी आहे. फटाक्यांच्या धुरात रसायने असतात; मुलांना अ‍ॅलर्जी होऊ शकते, रोगप्रतिकारशक्ती कमी होते आणि ते वारंवार आजारी पडतात. हवेचा गुणवत्ता निर्देशांक अचानक वाढू शकतो — एका दिवसात ३०-४० वरून दुसऱ्या दिवशी ३००-४०० पर्यंत जाण्याचे उदाहरण देण्यात आले आहे. अशा अचानक प्रदूषणाच्या स्फोटापासून बचाव महत्त्वाचा आहे, कारण त्याचे दीर्घकालीन परिणाम नंतर दिसतात. एक सकारात्मक बाब म्हणजे गाड्या आणि वाहतूक कोंडी कमी झाल्यामुळे वाहनांमुळे होणारे प्रदूषण मोठ्या प्रमाणात कमी झाले होते.
स्रोत: मूळ बातमी
Leave a Reply