नंदुरबार: तापी-नर्मदा खोऱ्यातील पर्यटनाची नवी दिशा

उत्तर महाराष्ट्रातील नंदुरबार जिल्ह्याला निसर्गाने भरभरून दिले आहे. उत्तरेकडे नर्मदा नदी आणि तिच्या पात्रातील सरदार सरोवराचे पाणी, त्याला लागून उभ्या असलेल्या सातपुड्याच्या उंच रांगा, दक्षिणेकडे तापीचे खोरे आणि तिच्या काठावरील धार्मिक स्थळे अशी विविधता येथे एकाच जिल्ह्यात पाहायला मिळते. या संपत्तीचे नियोजनबद्ध जतन आणि विकास झाल्यास स्थानिक तरुणांसाठी, विशेषतः शिकलेल्या आदिवासी युवकांसाठी, रोजगाराच्या नव्या वाटा उघडू शकतात. त्यासाठी लोकांच्या सहभागातून वेळेत पूर्ण होणारा पर्यटन विकास आराखडा आवश्यक असल्याचे मत व्यक्त होत आहे.

प्राचीन स्थळे आणि ऐतिहासिक वारसा

शहादा तालुक्यातील दोन हजार वर्षे जुनी लेणी मंदिरे, प्रकाशा, सारंगखेडा, जयनगर आणि शनिमांडळ ही प्राचीन तीर्थक्षेत्रे धार्मिकदृष्ट्या महत्त्वाची आहेत. प्रकाशा हे मध्ययुगीन काळापासून उल्लेखले जाणारे ठिकाण आहे. स्वातंत्र्यपूर्व काळात या भागात आदिवासी राजांची संस्थाने होती, तर अक्राणी आणि बुधावल ही राजपुतांची संस्थाने होती. अक्राणीचा किल्ला आज पडक्या अवस्थेत आहे. कोंढावळ, हलदानी आणि फत्तेपुर येथील गढ्यांचे पुनरुज्जीवन आणि संशोधन झाल्यास इतिहासाचा सुवर्णकाळ नव्या पिढीसमोर येईल. स्वातंत्र्यलढ्यातील आदिवासींच्या सहभागाची साक्ष देणारे रावलापाणीचे ठिकाण आणि बाल शहीद शिरीष कुमार यांचा इतिहास जागवण्यासाठी या स्थळांचा विकास अभिमानास्पद ठरेल.

जलपर्यटन आणि तोरणमाळचा विकास

तोरणमाळ आणि दाब येथील यात्रोत्सव, अस्तंबा येथील धार्मिक स्थळे आणि आदिवासी संस्कृतीशी जोडलेली ठिकाणे येथील सांस्कृतिक पवित्रता टिकवून आधुनिक सोयी दिल्यास पर्यटकांची संख्या वाढू शकते. तोरणमाळ येथे सध्या फक्त शनिवार-रविवारी गर्दी दिसते. तेथे चांगले रस्ते, सीताखाई येथे रोप-वे आणि खाईत उतरण्यासाठी पायवाट, सांस्कृतिक भवन, पारंपरिक भोजनाची व्यवस्था आणि निवास सुविधा उभ्या राहिल्यास हे केंद्र अधिक आकर्षक होईल. सरदार सरोवराच्या पाण्यातून भादल ते केवडिया अशी बोटीची सोय आणि सारंगखेडा ते प्रकाशा हा जलमार्ग विकसित झाल्यास काठावरील गावांतील तरुणांना नवा व्यवसाय मिळेल. तिनसमाळ, कवडी डोंगर आणि वनौषधींसाठी ओळखली जाणारी गावेही पर्यटन गावे म्हणून विकसित होऊ शकतात.

स्रोत: मूळ बातमी