विषमुक्त शेतीचा ध्यास; बसचालक ते विक्रमवीर शेतकरी

भोर तालुक्यातील वेळू गावचे गुलाब महादेव घुले हे आज नैसर्गिक शेतीचे प्रणेते म्हणून ओळखले जातात. रासायनिक खतांमुळे अन्नातील विषारी अंश आरोग्याला धोका निर्माण करतात, हे लक्षात घेऊन त्यांनी विषमुक्त शेतीचा प्रसार हाती घेतला आहे. शाळा आणि महाविद्यालयांत व्याख्याने देऊन ते नव्या पिढीपर्यंत हा संदेश पोहोचवत आहेत. कमी खर्चात अधिक उत्पादन देणारे नैसर्गिक शेतीचे तंत्र शेतकऱ्यांसह शेतीकडे उद्योग म्हणून पाहणाऱ्यांसाठीही मार्गदर्शक ठरत आहे.

बसचालकापासून शेतकरीपर्यंतचा प्रवास

दहावीची परीक्षा नापास झाल्यानंतर घुले यांनी पुण्यातील सार्वजनिक बससेवेत चालक म्हणून नोकरी स्वीकारली. पाठीच्या त्रासामुळे २४ वर्षांच्या सेवेनंतर त्यांनी निवृत्ती घेतली आणि आईवडिलांसोबत पारंपरिक पद्धतीने शेती करू लागले. रसायनांच्या अतिवापरामुळे जमीन नापीक होत गेली आणि कुटुंबीयांना वारंवार आरोग्याच्या तक्रारींना सामोरे जावे लागले. २०१६ मध्ये नैसर्गिक शेतीविषयीचे लेखन वाचल्यानंतर त्यांचा दृष्टिकोन बदलला. पद्मश्री सुभाष पाळेकर यांच्या पद्धतीने प्रभावित होऊन त्यांनी नऊ दिवसांच्या कार्यशाळेत भाग घेतला. त्यानंतर घरची जर्शी गाय विकून देशी गीर गाय घेतली आणि विषमुक्त शेतीला सुरुवात केली.

कमी खर्च, अधिक उत्पादन

२०१७ मध्ये पहिल्यांदा दहा गुंठ्यांत जीवामृत वापरून घेतलेल्या काकडीच्या पिकातून त्यांना एक लाख ३० हजार रुपयांचे उत्पन्न मिळाले. रासायनिक कीटकनाशकांवरील वार्षिक चाळीस हजार रुपयांचा खर्च केवळ चार हजार रुपयांवर आला. सध्या १८ शेतकऱ्यांच्या गटाने २५ एकरांत सोयाबीनची लागवड केली आहे. जीवामृत, दशपर्णी अर्क, तंबाखू अर्क, ताकाची फवारणी, अग्न्यास्त्र आणि नीमास्त्र यांच्या वापरातून कसदार भाजीपाला व फळे घेतली जातात. पुणे आणि मुंबईतील आरोग्यप्रेमी ग्राहक या मालाला २५ ते ५० टक्के अधिक भाव देतात. व्हॉट्सॲप गटाच्या माध्यमातून थेट घरपोच वितरण केले जाते आणि महिन्याला पन्नास हजार रुपयांपेक्षा अधिक उत्पन्न मिळते.

परदेशी अभ्यासकांनाही भुरळ

त्यांच्या नैसर्गिक कृषी पर्यटन केंद्राला देशविदेशातील अभ्यासक आणि शेतकरी भेट देत असतात. इटली, लंडन आणि कतारपासून रशिया, व्हिएतनाम, सिरिया, येमेन, श्रीलंका आणि बांगलादेश अशा सुमारे १८ देशांतील लोकांनी येथे भेट दिली आहे. २५ ऑगस्ट २०२६ रोजी आफ्रिकेतील २५ शेतकऱ्यांचा गटही येथे आला होता. एक देशी गाय ३० एकर शेती समृद्ध करू शकते, असे घुले सांगतात. तिच्या शेण आणि गोमूत्रापासून २०० लिटर जीवामृत तयार होते आणि महिनाभरात ३० एकर क्षेत्राला त्याचा लाभ मिळतो, असे त्यांचे म्हणणे आहे. पत्नी शिवगंगा, मुलगा प्रसाद आणि सून हर्षदा यांची त्यांना विक्रीसह सर्व कामांत साथ लाभते. शासनाचा कृषिनिष्ठ पुरस्कार, कृषिरत्न आणि शेतकरी रत्न यांसारख्या सन्मानांनी त्यांना गौरवण्यात आले आहे.

स्रोत: मूळ बातमी