मध्यपूर्वेत अमेरिका आणि इराण यांच्यात गेल्या नऊ महिन्यांपासून सुरू असलेल्या तणावाच्या पार्श्वभूमीवर अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी आपली भूमिका स्पष्ट केली आहे. इराणमधील सध्याची राजवट उलथवून तिथे सत्तापालट घडवणे हे अमेरिकेचे उद्दिष्ट कधीच नव्हते, असे त्यांनी सांगितले. त्याऐवजी दोन्ही देशांमधील भविष्यातील युद्ध आणि तणाव कायमचा संपवणारा एक मजबूत करार करण्याची आपली इच्छा असल्याचे ट्रम्प यांनी म्हटले आहे.
चिरस्थायी कराराची मागणी
ट्रम्प यांच्या मते, सध्या अमेरिका अशा नेतृत्वाशी वाटाघाटी करत आहे, ज्यांच्याशी व्यवहार करणे अत्यंत कठीण आहे. इराणने यापूर्वी करारांचे उल्लंघन केल्याचा इतिहास असल्यामुळे भविष्यात अमेरिकेत कोणाचेही सरकार आले, तरी इराण पुन्हा अण्वस्त्रांच्या दिशेने वळू शकणार नाही, इतका मजबूत आणि कायमस्वरूपी करार करण्याचा आपला प्रयत्न असल्याचे त्यांनी नमूद केले.
अण्वस्त्रांबाबत कठोर भूमिका
कराराचा हात पुढे करत असतानाच अण्वस्त्रांच्या मुद्द्यावर आपली भूमिका अत्यंत कठोर असल्याचे ट्रम्प यांनी पुन्हा अधोरेखित केले. काहीही झाले तरी अमेरिका इराणला अण्वस्त्रे विकसित करू देणार नाही, असे त्यांनी ठामपणे सांगितले. इराणकडे अण्वस्त्रे असणे हे केवळ मध्यपूर्वेसाठीच नव्हे, तर संपूर्ण जगाच्या सुरक्षिततेसाठी मोठा धोका ठरेल, असा त्यांचा संदेश आहे. व्हाईट हाऊसमध्ये झालेल्या पत्रकार परिषदेत वेळ आल्यास इराणविरुद्ध पुन्हा लष्करी कारवाई कराल का, असा प्रश्न विचारण्यात आला असता ट्रम्प यांनी क्षणाचाही विलंब न लावता होकार दिला. इराणला अण्वस्त्रे मिळवण्यापासून रोखण्यासाठी लष्करी बळाचा वापर आवश्यक वाटल्यास अमेरिका मागेपुढे पाहणार नाही, असे त्यांचे म्हणणे आहे.
या संघर्षाचे पडसाद अमेरिकेच्या अंतर्गत राजकारणातही उमटत आहेत. अलीकडेच व्हाईट हाऊसमध्ये झालेल्या पत्रकार परिषदेत उपराष्ट्रपती जे. डी. व्हान्स यांनी इराणच्या अण्वस्त्र कार्यक्रमाबाबत ट्रम्प यांनी केलेल्या दाव्यांना थेट पाठिंबा देण्याचे टाळले होते. तसेच, इराणसोबत सुरू असलेल्या या युद्धाचा परिणाम अमेरिकेतील मध्यावधी निवडणुकांमध्ये रिपब्लिकन पक्षाच्या कामगिरीवर झाल्याचेही व्हान्स यांनी म्हटले होते. उपराष्ट्रपतींच्या या विधानामुळे ट्रम्प नाराज आहेत का, असा प्रश्न विचारला असता राष्ट्राध्यक्षांनी कोणतीही नाराजी व्यक्त केली नाही. उलट, व्हान्स यांचे विधान योग्यच असल्याचे म्हणत त्यांनी या वादावर पडदा टाकण्याचा प्रयत्न केला. मात्र, लष्करी कारवाईचा आपला निर्णय देशाच्या सुरक्षेसाठी आवश्यक होता, यावर ट्रम्प ठाम राहिले.
इराणच्या अणुकार्यक्रमाबाबत ट्रम्प यांचे दावे आणि अमेरिकेच्याच गुप्तचर यंत्रणांचे मूल्यांकन यामध्ये मोठी तफावत असल्याचे चित्र समोर आले आहे. गेल्या नऊ महिन्यांपासून ट्रम्प सातत्याने असा दावा करत आहेत की, इराण अण्वस्त्र तयार करण्याच्या अगदी शेवटच्या टप्प्यावर पोहोचला होता. काही सभांमध्ये तर इराण अण्वस्त्र बनवण्यापासून अवघ्या दोन आठवडे दूर होता, असेही त्यांनी म्हटले होते. दुसरीकडे, मार्च २०२५ मध्ये तत्कालीन राष्ट्रीय गुप्तचर संचालक तुलसी गबार्ड यांनी अमेरिकन काँग्रेससमोर साक्ष देताना स्पष्ट केले होते की, अमेरिकेच्या सर्व गुप्तचर यंत्रणांच्या मूल्यांकनानुसार इराण त्यावेळी अण्वस्त्रे विकसित करत नव्हता. इराणचे सर्वोच्च नेते अयातुल्ला अली खामेनी यांनी २००३ मध्ये थांबवलेला अणुशस्त्र कार्यक्रम पुन्हा सुरू करण्यास कोणतीही अधिकृत परवानगी दिली नसल्याचेही गबार्ड यांनी नमूद केले होते. सध्या ट्रम्प २०२७ च्या सुरुवातीपर्यंत इराणबाबत मोठा निर्णय घेण्याचे संकेत देत आहेत. त्यांच्या या अटी आणि कराराच्या प्रस्तावावर इराण काय प्रतिक्रिया देतो, याकडे संपूर्ण जगाचे लक्ष लागले आहे.
Leave a Reply