गुरुवार, १९ नोव्हेंबर २०२६ ▶
वेगवान महाराष्ट्र महाराष्ट्राच्या ताज्या बातम्या

दुष्काळात पीक व चारा व्यवस्थापनाचे नियोजन आवश्यक

दुष्काळात पिके, जनावरे व संसाधनांचे योग्य व्यवस्थापन आवश्यक असल्याचा सल्ला कृषी विज्ञान केंद्राचे अध्यक्ष अनिल मेहेर यांनी दिला आहे. पाणी काटकसरीने वापरावे.

दुष्काळात पीक व चारा व्यवस्थापनाचे नियोजन आवश्यक

दुष्काळजन्य परिस्थितीत हवामानातील अनिश्चितता आणि पाणीटंचाईच्या काळात पिके, जनावरे आणि उपलब्ध संसाधनांचे योग्य व्यवस्थापन करणे आवश्यक आहे. पाण्याची उपलब्धता कमी असल्यामुळे पिकांची वाढ, उत्पादन आणि जनावरांच्या आरोग्यावर विपरीत परिणाम होतो. या प्रतिकूल परिस्थितीत शेतकऱ्यांनी उपलब्ध पाण्याचा काटकसरीने वापर करून पीक व्यवस्थापन, चारा व्यवस्थापन आणि पर्यायी रोजगाराचे योग्य नियोजन करावे, असा सल्ला कृषी विज्ञान केंद्राचे अध्यक्ष, कृषिरत्न अनिल मेहेर यांनी दिला आहे.

पिकांचे व्यवस्थापन

पिकांचे व्यवस्थापन करताना उपलब्ध पाण्याच्या प्रमाणानुसार कमी पाण्यात येणाऱ्या पिकांची निवड करावी. पिकांच्या संवेदनशील वाढीच्या अवस्थेत पाणी देण्यास प्राधान्य द्यावे. ठिबक व तुषार सिंचन पद्धतीचा वापर करावा. पिकांमध्ये आच्छादन करून जमिनीतील ओलावा टिकवून ठेवावा. अनावश्यक आंतरमशागत टाळावी, जेणेकरून जमिनीतील ओलावा टिकून राहील. पिकांमध्ये तणांचे नियंत्रण करून पाणी व अन्नद्रव्यांची स्पर्धा कमी करावी.

रब्बी हंगामाचे नियोजन

रब्बी हंगामासाठी कमी कालावधीच्या व कमी पाण्यात येणाऱ्या वाणांची निवड करावी. पाण्याची उपलब्धता निश्चित करूनच क्षेत्र नियोजन करावे. पाण्याअभावी मोठ्या क्षेत्रावर गहू आणि कांदा लागवड करण्याचे नियोजन टाळावे. हरभरा आणि ज्वारी यांसारख्या तुलनेने कमी पाणी लागणाऱ्या पिकांना प्राधान्य द्यावे. जमिनीतील ओलावा टिकविण्यासाठी रुंद वरंबा-सरी किंवा योग्य सरी पद्धतीचा वापर करावा. पेरणीपूर्वी बियाण्यांची जैविक बीजप्रक्रिया करावी.

पाणी व्यवस्थापन

शेततळ्यात उपलब्ध असलेल्या पाण्याचा वापर काटेकोरपणे करावा. ठिबक व तुषार सिंचनाचा वापर वाढवावा. शेतातील पाण्याची गळती व अनावश्यक प्रवाह थांबवावा. पावसाचे पाणी अडविण्यासाठी बांधबंदिस्ती, समतल चर व शेततळ्यांची व्यवस्था करावी. विहीर व कूपनलिकेतील पाण्याचा वापर नियोजनपूर्वक करावा.

जनावरे व चारा नियोजन

जनावरांना स्वच्छ व मुबलक पिण्याचे पाणी उपलब्ध करून द्यावे. जनावरांना सावलीत ठेवावे व उष्णतेपासून संरक्षण करावे. हिरव्या चाऱ्याऐवजी उपलब्धतेनुसार मुरघास, वाळलेला चारा व कडबा वापरावा. चाऱ्याची नासाडी टाळण्यासाठी चारा कुट्टी यंत्राचा वापर करावा. संतुलित पशुखाद्य व खनिज मिश्रणाचा वापर करावा.

फळबागा व पर्यायी उपाययोजना

फळझाडांच्या बुंध्याभोवती पालापाचोळा, गवत किंवा सेंद्रिय आच्छादन करावे. ठिबक सिंचनाद्वारे मुळांच्या कार्यक्षेत्रात पाणी द्यावे. फळबागेतील अनावश्यक फांद्यांची छाटणी टाळावी; गरजेनुसार शास्त्रीय छाटणी करावी. नवीन लागवड क्षेत्र कमी ठेवावे व उपलब्ध पाण्याच्या क्षमतेनुसार नियोजन करावे. पाण्याचा ताण असताना अनावश्यक खतांची मात्रा व फवारण्या टाळाव्यात. फळबागेत आंतरपीक घेताना पाण्याची उपलब्धता विचारात घ्यावी.

शेतकऱ्यांनी शेळीपालन, कुक्कुटपालन व दुग्धव्यवसाय यांचे उपलब्ध संसाधनांनुसार नियोजन करावे. कमी पाण्यात तयार होणाऱ्या भाजीपाला व चारा पिकांचा विचार करावा. शेतमाल प्रक्रिया व मूल्यवर्धन उपक्रम राबवावेत. शेतकरी उत्पादक कंपनी व बचत गटांच्या माध्यमातून सामूहिक उपक्रम राबवावेत. नुकसान झाल्यास विहित मुदतीत विमा कंपनीला कळवावे. उपलब्ध पाण्याचा ताळेबंद तयार करणे, पिकांचे क्षेत्र व पाणी उपलब्धतेनुसार नियोजन, ठिबक किंवा तुषार सिंचनाची दुरुस्ती, शेतातील आच्छादनाची व्यवस्था, जनावरांसाठी पिण्याचे पाणी व चारा साठवणे, मुरघास तयार करणे, चारा कुट्टी करणे आणि पावसाचे पाणी अडविण्याची कामे करणे ही दुष्काळ व्यवस्थापनाची महत्त्वाची सूची आहे.

विशाल राजपूत

Similar Posts

View All

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

ही वेबसाइट AI सहाय्याने व्यवस्थापित केली जाते · This website is managed with AI assistance