हवामानातील बदल, भातकापणीचा हंगाम आणि जंगलातील वणव्यांमुळे रायगड जिल्ह्यात सापांचा मानवी वस्तीत आणि शेतांमध्ये वावर वाढला आहे. उबदार जागा आणि भक्ष्याच्या शोधात विविध प्रजातींचे साप घरांच्या परिसरात, गोठ्यांमध्ये तसेच शेतात आढळत आहेत. त्यामुळे नागरिकांमध्ये भीतीचे वातावरण निर्माण होत असले, तरी जिल्ह्यातील सर्पमित्र या सापांना सुरक्षितपणे पकडून नैसर्गिक अधिवासात सोडत आहेत. केवळ सापांचे प्राण वाचविण्यापुरते मर्यादित न राहता नागरिकांमध्ये जनजागृती करण्याचे कामही ते करत आहेत.
भातकापणीनंतर उंदरांच्या शोधात साप वस्तीकडे
रायगड जिल्हा जैवविविधतेने समृद्ध असून, येथे अजगर, दिवड, धामण, नानेटी, घोणस, तस्कर, मांजऱ्या, नाग आणि मण्यार अशा विविध प्रजाती आढळतात. सध्या भातकापणीची कामे अंतिम टप्प्यात आहेत. कापणीनंतर शेतात उंदरांचा वावर वाढतो. उंदरांच्या शोधात साप शेतातून मानवी वस्तीकडे येतात. याशिवाय बेडूक आणि सरडे यांसारख्या भक्ष्याच्या शोधातही ते घरांच्या आसपास दिसतात. अज्ञान आणि भीतीपोटी अनेकदा सापांना मारले जाते, मात्र सर्पमित्रांकडून त्यांना कोणतीही इजा न करता पकडून सुरक्षित ठिकाणी सोडले जात आहे.
भीती दूर करण्यासाठी प्रबोधन
सापांच्या विषारी आणि बिनविषारी प्रजातींमधील फरकाबाबत नागरिकांमध्ये पुरेशी माहिती नसल्याने साप दिसताच घबराट निर्माण होते. अशा वेळी अंधश्रद्धा निर्मूलन समिती तसेच विविध वन्यजीव संस्थांचे कार्यकर्ते घटनास्थळी धाव घेतात. सापांना सुरक्षितपणे पकडून नैसर्गिक अधिवासात सोडण्याबरोबरच नागरिकांना त्यांच्या पर्यावरणातील महत्त्वाची माहिती देतात. शेतीचे नुकसान करणाऱ्या उंदरांची संख्या नियंत्रणात ठेवण्यात सापांची महत्त्वाची भूमिका असते. त्यामुळे त्यांचे संरक्षण करणे आवश्यक आहे. बदलत्या वातावरणामुळे सध्या शेतात आणि मानवी वस्तीत सापांचा संचार वाढला आहे. नागरिक आता जागरूक होत असून, घरात किंवा परिसरात साप आढळल्यास तातडीने सर्पमित्रांना संपर्क साधतात. सर्पमित्र घटनास्थळी जाऊन सापाला जीवदान देतात आणि वन विभागाच्या मार्गदर्शनाखाली सुरक्षित अधिवासात सोडतात, असे सर्पमित्र दत्तात्रय सावंत यांनी सांगितले. भातकापणी आणि हवामानातील बदलामुळे साप अन्नाच्या शोधात बाहेर पडत असल्याने सध्या रेस्क्यू कॉलमध्ये वाढ झाली आहे. नागरिकांनी घाबरून न जाता सर्पमित्रांशी संपर्क साधावा. प्रत्येक सापाला सुरक्षित पकडून नैसर्गिक अधिवासात सोडण्याबरोबरच नागरिकांचे प्रबोधनही केले जात आहे, असे सर्पमित्र व महाराष्ट्र अंधश्रद्धा निर्मूलन समितीचे कार्यकर्ते दिनेश शिर्के यांनी सांगितले.
Leave a Reply