आज ९ नोव्हेंबर रोजी सोमवती अमावस्या आहे. सोमवारी येणाऱ्या अमावस्येला सोमवती अमावस्या म्हटले जाते. हिंदू धर्मात या दिवसाला अत्यंत पवित्र आणि विशेष महत्त्व आहे. या दिवशी दानधर्म, पवित्र नद्यांमध्ये स्नान आणि पूर्वजांच्या आत्म्याच्या शांततेसाठी पिंडदान किंवा श्राद्ध विधी केले जातात. त्यामुळे देशातील अनेक प्रसिद्ध मंदिरांमध्ये आणि तीर्थक्षेत्रांमध्ये भाविकांची मोठी गर्दी होते. सोमवती अमावस्येला आवर्जून भेट द्यावी अशी भारतातील सहा प्रमुख तीर्थक्षेत्रे जाणून घेऊया.
सहा प्रमुख तीर्थक्षेत्रे
सोमवती अमावस्येला भारतातील सर्वाधिक गर्दी हरिद्वार येथील हर की पौडी घाटावर होते. शास्त्रानुसार या दिवशी गंगा नदीत स्नान केल्याने सर्व पापांतून मुक्ती मिळते आणि अक्षय पुण्याची प्राप्ती होते. त्यामुळे देशभरातून लाखो भाविक पहाटेपासूनच गंगा स्नानासाठी गोळा होतात. स्नानानंतर लोक भगवान शिवाची पूजा करतात आणि घाटावर पितृतर्पण करतात. भगवान शिव आणि कालभैरवाची नगरी असलेल्या उज्जैनमध्येही या दिवशी अभूतपूर्व गर्दी पाहायला मिळते. बारा ज्योतिर्लिंगांपैकी एक असलेल्या महाकालेश्वर मंदिरात भल्या पहाटे होणाऱ्या भस्म आरतीसाठी आणि दर्शनासाठी मैलोनमैल लांब रांगा लागतात. भाविक शिप्रा नदीत पवित्र स्नान करतात आणि त्रिवेणी घाटावर नवग्रह व शनी देवाच्या पूजेसाठी गर्दी होते. मोक्षनगरी म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या काशीमध्ये सोमवारी भगवान शंकराचा वार आणि अमावस्या एकत्र आल्याने काशी विश्वनाथ मंदिरात दर्शनासाठी लाखोंची गर्दी होते. भाविक दशाश्वमेध घाट, अस्सी घाट आणि मणिकर्णिका घाटावर गंगा स्नान करतात आणि पूर्वजांच्या मोक्षासाठी पिंडदान करण्याची येथे जुनी परंपरा आहे.
हरियाणातील कुरुक्षेत्र येथील ब्रह्म सरोवर हे सोमवती अमावस्येच्या स्नानासाठी अत्यंत पवित्र मानले जाते. पौराणिक कथांनुसार या दिवशी कुरुक्षेत्रातील पवित्र सरोवरांमध्ये स्नान केल्याने सूर्यग्रहणाच्या वेळी केलेल्या स्नानाइतकेच पुण्य मिळते. गंगा, यमुना आणि सरस्वती या तीन नद्यांचा मिलाफ असलेल्या प्रयागराज संगमावरही भाविकांचा महासागर उसळतो. संगमावरील स्नान हे माणसाला जन्म-मृत्यूच्या चक्रातून मुक्त करणारे मानले जाते. येथे स्नानासोबतच अन्नदान आणि वस्त्रदान यांसारखा दानधर्म मोठ्या प्रमाणावर केला जातो. दक्षिण भारतातील सर्वात प्रमुख तीर्थक्षेत्र असलेल्या रामेश्वरम येथेही या दिवशी प्रचंड गर्दी असते. रामायणातील ऐतिहासिक संदर्भामुळे या जागेला पितृ कर्मासाठी सर्वोत्तम मानले जाते. येथे भाविक प्रथम समुद्र किनाऱ्यावरील अग्नी तीर्थम येथे स्नान करतात आणि त्यानंतर रामनाथस्वामी मंदिराच्या आवारातील २२ पवित्र विहिरींच्या पाण्याने स्नान करतात. येथे अमावस्येला तिला तर्पणम करण्याची विशेष प्रथा आहे.
या दिवशी केले जाणारे विधी
सोमवार हा शिवाचा वार असल्याने या दिवशी शिवमंदिरांमध्ये, विशेषतः ज्योतिर्लिंगांमध्ये जलाभिषेक करण्यासाठी लोक गर्दी करतात. ज्यांच्या पत्रिकेत पितृदोष आहे, ते या दिवशी नदीकिनारी किंवा विशिष्ट मंदिरांमध्ये जाऊन शांतता विधी करतात. उज्जैनमध्ये पितृदोष निवारणासाठी नारायण बली सारखे विधी मोठ्या प्रमाणावर केले जातात. या दिवशी महिला आपल्या पतीच्या दीर्घायुष्यासाठी पिंपळाच्या झाडाची १०८ वेळा प्रदक्षिणा घालतात. त्यामुळे ज्या मंदिरांच्या परिसरात जुनी पिंपळाची झाडे आहेत, तिथे महिलांची मोठी गर्दी असते.
स्रोत: मूळ बातमी
Leave a Reply