दिवाळी पाडवा हा साडेतीन शुभमुहूर्तांपैकी एक मानला जातो. नवीन कामाची सुरुवात, व्यापाऱ्यांच्या नव्या वर्षाचा आरंभ आणि पती-पत्नीमधील स्नेह जपणारा हा दिवस धार्मिक दृष्टीनेही महत्त्वाचा आहे. सोलापूर परिसरातील पंढरपूर, तुळजापूर, अक्कलकोट आणि गाणगापूर या चार प्रमुख देवस्थानांत पाडव्याला वेगवेगळ्या परंपरा पाळल्या जातात. प्रत्येक ठिकाणची पूजा पद्धत वेगळी असली, तरी दर्शनासाठी येणाऱ्या भाविकांची गर्दी सर्वत्र मोठी असते.
पंढरपूर आणि तुळजापूरची परंपरा
कार्तिक शुद्ध प्रतिपदेला पंढरपूरच्या श्री विठ्ठल-रुक्मिणी मंदिरात पारंपरिक आणि वैदिक पद्धतीने विशेष पूजा केली जाते. या दिवशी मंदिर आकर्षकपणे सजवले जाते. विठ्ठल हे भगवान विष्णूचे रूप मानले जाते, तर रुक्मिणी माता लक्ष्मीचे स्वरूप मानली जाते. त्यामुळे पाडव्याच्या शुभदिनी लक्ष्मी-नारायणाचे दर्शन घेण्याला भाविकांच्या दृष्टीने विशेष महत्त्व आहे. अभिषेक, अलंकार, नैवेद्य आणि पूजन असे मंदिरातील नित्योपचारही या दिवशी पार पडतात. नव्या वर्षात कुटुंबाला सुख, शांती आणि समृद्धी मिळावी, यासाठी भाविक विठ्ठल-रुक्मिणीच्या चरणी प्रार्थना करतात.
तुळजापूरच्या श्री तुळजाभवानी मंदिरात पाडव्याचे विधी वेगळ्या परंपरेने होतात. पहाटे लवकर देवीचे चरणतीर्थ केले जाते. मंगळवारी, १० तारखेला सकाळच्या अभिषेक पूजेनंतर देवीला एक नंबर डब्यातील शिवकालीन अलंकार घालून विशेष अलंकार पूजा मांडण्यात येणार आहे. सायंकाळी पाडवा वाचन होते, तर रात्री छबिना मिरवणूक काढली जाते. त्यानंतर मंदिर संस्थानच्या वतीने महाआरती होते. वाजतगाजत मंदिरात आणल्या जाणाऱ्या आरतीला विशेष महत्त्व असते. देवीला नेहमीच्या नैवेद्याबरोबर फराळाचे लाडू, करंज्या आणि अनारसे अर्पण केले जातात. वर्षभर सुखसमृद्धी मिळावी आणि संकटांपासून संरक्षण लाभावे, यासाठी भाविक जगदंबेच्या चरणी नतमस्तक होतात.
अक्कलकोट आणि गाणगापूरचे दर्शन
अक्कलकोट येथील श्री स्वामी समर्थ महाराजांचे मंदिर हे भाविकांचे मोठे श्रद्धास्थान आहे. स्वामींची समाधी आणि वटवृक्षाचे दर्शन घेण्यासाठी पाडव्याच्या शुभमुहूर्तावर अनेक भाविक येतात. मंदिरात सकाळी काकड आरती, पादुकांवर अभिषेक आणि पूजन, स्वामींची महापूजा आणि अलंकार केले जातात. दुपारी महानैवेद्य आणि आरती, तर सायंकाळी आणि रात्री शेजारती होते. पाडव्याला स्वतंत्र असा विशेष विधी असल्याची स्पष्ट अधिकृत नोंद उपलब्ध नाही. मात्र नव्या वर्षाची सुरुवात स्वामींच्या चरणी नतमस्तक होऊन करावी, गुरुकृपा मिळावी आणि कुटुंबाचे कल्याण व्हावे, यासाठी भाविकांची मोठी गर्दी होते.
कर्नाटकातील गाणगापूर हे श्री नरसिंह सरस्वती यांच्या वास्तव्यामुळे दत्तभक्तांचे प्रमुख श्रद्धास्थान बनले आहे. येथील निर्गुण पादुकांना विशेष महत्त्व आहे. पाडवा हा साडेतीन मुहूर्तांपैकी एक असल्याने या दिवशी नव्या कामाचा संकल्प करणे शुभ मानले जाते. देवस्थानच्या परंपरेनुसार निर्गुण पादुकांचे पूजन, पंचोपचार पूजा, महापूजा, अभिषेक, नैवेद्य आणि आरती असे धार्मिक उपचार केले जातात. दिवाळीचा समावेश देवस्थानच्या प्रमुख उत्सवांमध्ये आहे. पाडव्याच्या दिवशी दत्तप्रभूंच्या चरणी नतमस्तक होऊन गुरुकृपा, संकटमुक्ती आणि कुटुंबाच्या कल्याणासाठी भाविक प्रार्थना करतात.
चारही देवस्थानांच्या परंपरा वेगवेगळ्या असल्या, तरी त्यामागील भावना एकच आहे — नव्या वर्षाची सुरुवात देवाच्या आशीर्वादाने व्हावी. त्यामुळे पाडव्याला या ठिकाणी दर्शनासाठी मोठी गर्दी होणे अपेक्षित आहे.
स्रोत: मूळ बातमी
Leave a Reply