मातृत्व रजा हा कोणताही उपकार नसून महिला कर्मचाऱ्यांचा कायदेशीर हक्क आहे. प्रसूतीच्या काळात नोकरी टिकून राहावी आणि आई व बाळाच्या आरोग्याची काळजी घेता यावी, यासाठी कायद्यात स्पष्ट तरतुदी करण्यात आल्या आहेत. या तरतुदींची माहिती प्रत्येक महिला कर्मचाऱ्याला असणे गरजेचे आहे.
मातृत्व रजेचा लाभ घेण्यासाठी महिला कर्मचाऱ्याने ज्या कार्यालयात किंवा आस्थापनेत काम करते, तिथे आवश्यक तपशिलासह अर्ज करावा लागतो. ठरलेल्या अटी पूर्ण झाल्या की हा अर्ज मंजूर होतो. त्यामुळे रजेची प्रक्रिया वेळेत आणि योग्य कागदपत्रांसह पूर्ण करणे महत्त्वाचे ठरते.
कामावर परतल्यानंतरच्या सुविधा
प्रसूतीनंतर कामावर परतल्यावर स्तनदा मातांना बाळाच्या ठरलेल्या वयानुसार दिवसातून दोन वेळा स्तनपानासाठी कामातून सुटी मिळू शकते. ही सुटी कामादरम्यानच्या नेहमीच्या सुटीव्यतिरिक्त असते. पन्नास किंवा त्यापेक्षा अधिक कर्मचारी असलेल्या आस्थापनांमध्ये पाळणाघर असणे गरजेचे आहे. अशा ठिकाणी महिला कर्मचाऱ्यांना दिवसातून कामादरम्यान चार वेळा पाळणाघरात जाऊन बाळाला भेटता येते.
नोकरीचे संरक्षण आणि विशेष तरतुदी
महिला कर्मचाऱ्याने मातृत्व रजा मागितली तर ती देणे आस्थापनेला बंधनकारक आहे. रजेच्या काळात तिला वेतनासह रजा द्यावी लागते. ती कामावर नसल्यामुळे तिचे काम इतर कर्मचाऱ्यांना करावे लागते, हे कारण सांगून तिला सेवेतून कमी करणे किंवा तिचा लाभ नाकारणे यावर कायदेशीर निर्बंध आहेत. थोडक्यात, मातृत्व रजा रजेच्या काळात नोकरीचे संरक्षण देते.
ट्युबेक्टॉमी शस्त्रक्रियेनंतर दोन आठवड्यांची वेतनासह रजा मिळू शकते. रोजंदारीवर काम करणाऱ्या महिलांना केवळ त्या नियमित कर्मचारी नाहीत, या कारणाने मातृत्व लाभ नाकारता येणार नाही, असे सर्वोच्च न्यायालयाने एका निकालात स्पष्ट केले आहे. एका प्रकरणात एका महिला परिचारिकेने तिच्या पहिल्या जैविक अपत्याच्या जन्मानंतर रजेची मागणी केली होती. पतीच्या पहिल्या विवाहातील मुलांचा विचार करून तिला रजा नाकारण्यात आली होती, मात्र न्यायालयाने तिचे तेच पहिले जैविक अपत्य असल्याचे लक्षात घेऊन रजा द्यायला लावली.
बाळ दत्तक घेतले असेल तरी मातृत्व रजा मिळू शकते. दत्तक मातांना बारा आठवड्यांची मातृत्व रजा मिळू शकते. पूर्वी बालकाचे वय तीन महिन्यांपेक्षा जास्त असेल तर रजा मिळणार नाही, असे कायद्यात म्हटले होते. मात्र सर्वोच्च न्यायालयाने ते अयोग्य ठरवले आणि तीन महिन्यांपेक्षा मोठे बाळ दत्तक घेतले तरी रजा मिळू शकते, असा निर्णय दिला.
बाळाच्या जन्माचा आनंद पित्यालाही घेता यावा आणि त्याला बाळाबरोबर वेळ घालवता यावा, यासाठी सरकारी कर्मचाऱ्यांना पंधरा दिवसांची पितृत्व रजा वेतनासह मिळू शकते. मात्र खासगी आस्थापनांमध्ये अजून अशी तरतूद नाही, हेही लक्षात घेण्यासारखे आहे.
स्रोत: मूळ बातमी
Leave a Reply