भारतात सोने हे केवळ दागिना म्हणून पाहिले जात नाही. लग्नसमारंभ असो किंवा सण-उत्सव, सोन्याची खरेदी हा भारतीयांच्या जीवनाचा आणि परंपरेचा महत्त्वाचा भाग मानला जातो. गुंतवणुकीचे साधन म्हणूनही सोन्याला मोठे महत्त्व आहे. मात्र, देशात सोन्याची मागणी प्रचंड असूनही त्याचा मोठा भाग परदेशातून आणावा लागतो. आता ही परिस्थिती बदलण्याच्या दिशेने पावले उचलली जात आहेत. देशातच सोन्याचा मोठा साठा उपलब्ध असल्याची माहिती समोर आली असून, त्याचा वापर करून आयातीवरील अवलंबित्व कमी करण्याचा विचार सुरू आहे.
## आयात कमी करण्यासाठी नवा आराखडा
परदेशातून होणारी सोन्याची आयात कमी करण्यासाठी नीती आयोगाकडून देशांतर्गत सोन्याचे उत्खनन वाढवण्याचा आराखडा तयार केला जात आहे. या नव्या धोरणाचा मुख्य उद्देश देशात उपलब्ध असलेल्या सोन्याच्या साठ्याचा योग्य वापर करून परकीय चलनाची बचत करणे हा आहे. मिळालेल्या माहितीनुसार, प्रस्तावित योजनेत सोन्याचे उत्खनन करणाऱ्या कंपन्यांना आर्थिक प्रोत्साहन देण्याची शिफारस केली जाऊ शकते. त्याचबरोबर खाणकामासाठी कंपन्यांना दीर्घकालीन अधिकार देण्याचा आणि लिलाव प्रक्रियेत सहभागी होणाऱ्या कंपन्यांचे तांत्रिक कौशल्य तपासून त्यांना मानांकन देण्याचाही विचार आहे. यामुळे या क्षेत्रात सक्षम गुंतवणूकदार आकर्षित होतील, अशी अपेक्षा आहे.
## कोणत्या राज्यात किती साठा
देशातील सोन्याच्या साठ्याबाबत समोर आलेली आकडेवारी लक्षवेधी आहे. देशात अंदाजे 501 ते 518 दशलक्ष टन प्राथमिक सोने खनिज उपलब्ध आहे. त्यातून अंदाजे 600 ते 607 टन शुद्ध सोने मिळण्याची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे. यामध्ये बिहारचा वाटा सर्वाधिक म्हणजेच 44 ते 45 टक्के आहे. त्यानंतर राजस्थानचा 25 टक्के आणि कर्नाटकचा 21 टक्के वाटा आहे. पश्चिम बंगाल आणि आंध्र प्रदेशमध्ये प्रत्येकी जवळपास 3 टक्के, तर झारखंडमध्ये 2 टक्के सोन्याची संसाधने आहेत. बिहारमधील जमुई जिल्ह्यातील सोनो परिसर सोन्याच्या खनिजासाठी विशेष महत्त्वाचा मानला जातो. मात्र, उपलब्ध संसाधने आणि प्रत्यक्ष उत्खननासाठी आर्थिकदृष्ट्या सिद्ध झालेला साठा यामध्ये फरक आहे. त्यामुळे या खनिजांचे पुढील सर्वेक्षण आणि संशोधन महत्त्वाचे ठरणार आहे.
## आयातीचे मोठे आकडे
भारत हा जगातील सोन्याचा पाचवा सर्वात मोठा आयातदार देश आहे. आर्थिक वर्ष 2025-26 मध्ये भारताने 71.98 अब्ज डॉलर किमतीचे 800 टनांहून अधिक सोने आयात केले. यामध्ये स्वित्झर्लंडचा सर्वाधिक वाटा होता. भारताच्या एकूण सोन्याच्या आयातीपैकी जवळपास 34 ते 40 टक्के सोने स्वित्झर्लंडमधून आले. एप्रिल ते ऑक्टोबर 2026 या कालावधीत भारताची सोन्याची आयात वार्षिक तुलनेत 39.9 टक्क्यांनी कमी होऊन 24.78 अब्ज डॉलरवर आली. मात्र, तरीही आयातीवरील निर्भरता कायम आहे.
## उत्खननातील अडचणी दूर करण्यावर भर
भारतात सोन्याचे उत्खनन अपेक्षेप्रमाणे वाढलेले नाही. भूगर्भशास्त्रीय माहितीचा अभाव, मर्यादित संशोधन, परवानग्यांसाठी लागणारा वेळ आणि लिलाव प्रक्रियेतील अडचणी यामुळे अनेक प्रकल्प रखडतात. त्यामुळे केंद्र आणि राज्य सरकारांमध्ये समन्वय वाढवणे, परवानगी प्रक्रिया सुलभ करणे आणि आंतरराष्ट्रीय मानकांनुसार माहिती उपलब्ध करून देण्यावर नव्या धोरणात भर दिला जाणार आहे. नीती आयोगाचे उपाध्यक्ष अशोक कुमार लाहिरी यांनी भारताच्या सुवर्ण खाण धोरणावरील मसुदा अहवालावर चर्चा केली आहे. या प्रस्तावित धोरणाची अंमलबजावणी झाल्यास देशांतर्गत सोन्याचे उत्खनन वाढण्यास मदत होऊ शकते. परिणामी, भविष्यात परदेशातून होणारी सोन्याची आयात कमी होऊन परकीय चलनाची बचत होण्याची शक्यता आहे.
Leave a Reply