विज्ञान क्षेत्राला पुढे नेण्यात भारतीय शास्त्रज्ञांचे योगदान नेहमीच महत्त्वाचे राहिले आहे. मर्यादित संसाधने असूनही आपल्या शास्त्रज्ञांनी अंतराळापासून ते अणुऊर्जा आणि भौतिकशास्त्र या क्षेत्रांत मोठी कामगिरी केली आहे. जागतिक विज्ञान दिनानिमित्त अशाच पाच महान भारतीय शास्त्रज्ञांविषयी जाणून घेऊया, ज्यांच्या संशोधनाने केवळ देशाचीच नव्हे तर संपूर्ण जगाची दिशा बदलली.
अंतराळ आणि अणुऊर्जेचे शिल्पकार
डॉ. एपीजे अब्दुल कलाम: भारताचे माजी राष्ट्रपती आणि भारतरत्न सन्मानित डॉ. कलाम यांना देशात ‘मिसाइल मॅन’ म्हणून ओळखले जाते. १९६२ मध्ये ते भारतीय अंतराळ संशोधनाशी जोडले गेले. भारताचा पहिला स्वदेशी उपग्रह रोहिणी पृथ्वीच्या कक्षेत प्रस्थापित करण्याचे श्रेय त्यांना जाते. याशिवाय स्वदेशी तंत्रज्ञानापासून ‘अग्नि’ आणि ‘पृथ्वी’ सारख्या क्षेपणास्त्रांच्या निर्मितीतही त्यांचे मोलाचे योगदान होते.
डॉ. होमी जहांगीर भाभा: भारतातील अणुऊर्जा कार्यक्रमाची कल्पना डॉ. होमी भाभा यांच्या योगदानाशिवाय अपूर्ण आहे. त्यांना भारतीय अणुऊर्जा कार्यक्रमाचे शिल्पकार म्हटले जाते. त्यांच्याच दूरदृष्टीमुळे भारत १९७४ मध्ये आपली पहिली अणुचाचणी यशस्वी करू शकला आणि देश अणूशक्ती संपन्न बनला.
विक्रम साराभाई: विक्रम अंबालाल साराभाई यांना भारतीय अंतराळ कार्यक्रमाचे जनक मानले जाते, कारण त्यांनीच देशात अंतराळ कार्यक्रमाची पायाभरणी केली. अणुऊर्जा आणि इलेक्ट्रॉनिक्स क्षेत्रात योगदान देण्यासोबतच त्यांनी देशभरात अंतराळ आणि संशोधनाशी संबंधित तब्बल ४० संस्थांची स्थापना केली.
भौतिकशास्त्रातील नोबेल मानकरी
सर सी. व्ही. रमन: भौतिकशास्त्रामध्ये नोबेल पुरस्कार मिळवणारे सी. व्ही. रमन हे पहिले आशियाई शास्त्रज्ञ होते. २८ फेब्रुवारी १९२८ रोजी त्यांनी ‘रमन इफेक्ट’चा शोध लावला, ज्यासाठी त्यांना १९३० मध्ये भौतिकशास्त्राचे नोबेल आणि १९५४ मध्ये भारतरत्नने सन्मानित करण्यात आले. प्रकाश प्रकीर्णन क्षेत्रातील त्यांचे कार्य अद्वितीय आहे.
डॉ. सुब्रमण्यम चंद्रशेखर: प्रसिद्ध शास्त्रज्ञ सी. व्ही. रमन यांचे पुतणे डॉ. सुब्रमण्यम चंद्रशेखर यांना खगोल भौतिकीतील उल्लेखनीय योगदानासाठी १९८३ मध्ये भौतिकशास्त्राचे नोबेल मिळाले. त्यांनी श्वेत वामन ताऱ्यांचा शोध लावला आणि ‘चंद्रशेखर मर्यादा’ प्रतिपादित केली, ज्यामुळे ताऱ्यांच्या उत्पत्तीचे रहस्य उलगडण्यास मदत झाली.
स्रोत: मूळ बातमी
Leave a Reply