दिवाळीतील लक्ष्मीपूजन हा सुख, समृद्धी आणि ऐश्वर्याचा उत्सव मानला जातो. या दिवशी देवी लक्ष्मी आणि भगवान गणेशाची विधिवत पूजा करून त्यांना विविध पदार्थांचा नैवेद्य दाखवला जातो. यामध्ये लाह्या आणि बताश्यांना विशेष महत्त्व आहे. महाराष्ट्रासह देशातील अनेक भागांमध्ये लक्ष्मीपूजनाच्या वेळी लाह्या-बताशे अर्पण करण्याची परंपरा आहे. मात्र, या परंपरेमागे केवळ धार्मिक श्रद्धाच नाही, तर काही पारंपरिक आहारविषयक कारणेदेखील आहेत.
लाह्या-बताश्यांचे धार्मिक महत्त्व
भारतीय संस्कृतीमध्ये धान्याला समृद्धीचे प्रतीक मानले जाते. अन्नधान्याची भरभराट म्हणजे घरात लक्ष्मीचा वास, अशी धार्मिक भावना आहे. लाह्या या धान्यापासून तयार केल्या जातात. त्यामुळे लक्ष्मीपूजनाच्या वेळी देवीला लाह्यांचा नैवेद्य दाखवून घरात कायम अन्नधान्याची समृद्धी राहावी, अशी प्रार्थना केली जाते. साखरेपासून तयार होणारे बताशे गोडवा आणि मंगलतेचे प्रतीक मानले जातात. कुटुंबातील सदस्यांमध्ये प्रेम, आनंद आणि एकोपा टिकून राहावा, तसेच आयुष्यात गोडवा नांदावा, अशी भावना बताशे अर्पण करण्यामागे असते. नवीन पिकातून तयार झालेल्या धान्याच्या लाह्या देवाला अर्पण करणे ही काही भागांतील परंपरा आहे. यामधून निसर्ग, शेतकरी आणि अन्नधान्याबद्दल कृतज्ञता व्यक्त केली जाते.
लाह्या आणि बताशे खाण्याचे आरोग्यदायी फायदे
लाह्या म्हणजे तांदूळ किंवा इतर धान्य भाजून फुलवून तयार केलेला पदार्थ. त्या हलक्या असल्यामुळे अनेक पारंपरिक आहारांमध्ये त्यांचा समावेश केला जातो. योग्य प्रमाणात खाल्ल्यास त्या पोटावर जड पडत नाहीत. तांदळाच्या लाह्यांमध्ये कार्बोहायड्रेट्स असतात, त्यामुळे शरीराला ऊर्जा मिळण्यास मदत होते. तेल किंवा तूप न घालता तयार केलेल्या साध्या लाह्यांमध्ये चरबीचे प्रमाण कमी असते आणि त्या सहज पचतात. मात्र, पचनक्षमता व्यक्तीनुसार बदलू शकते. बताशे प्रामुख्याने साखरेपासून तयार केले जातात, त्यामुळे ते शरीराला झटपट ऊर्जा देऊ शकतात. मात्र, त्यामध्ये पोषक घटक मर्यादित असतात आणि साखरेचे प्रमाण जास्त असल्याने त्यांचे सेवन मर्यादित ठेवावे.
नैवेद्य दाखवताना काय लक्षात ठेवावे?
नैवेद्यासाठी स्वच्छ आणि ताज्या लाह्या-बताश्यांचा वापर करावा. लाह्या आणि बताशे स्वतंत्र ताटात किंवा एकत्रितपणे अर्पण करू शकता. पूजेनंतर प्रसाद म्हणून कुटुंबीयांमध्ये त्याचे वाटप केले जाते. मधुमेह असलेल्या व्यक्तींनी बताश्यांचे सेवन मर्यादित ठेवावे. आरोग्याच्या दृष्टीने लाह्या-बताशे प्रमाणात खाणे योग्य ठरते. काही घरांमध्ये खीर, मिठाई, फळे, नारळ, पेढे आणि इतर गोड पदार्थही देवीला नैवेद्य म्हणून अर्पण केले जातात.
स्रोत: मूळ बातमी
Leave a Reply