आजच्या काळात नोकरी म्हणजे केवळ सकाळी नऊ ते संध्याकाळी पाच असे राहिलेले नाही. माहिती तंत्रज्ञान कंपन्या, कॉल सेंटर्स, रुग्णालये, कारखाने आणि सुरक्षा सेवा यांमध्ये अनेक जण रात्रीही काम करतात. काहींसाठी रात्रीची पाळी ही गरज असते, तर काही जण अधिक कमाई किंवा सोयीसाठी ती निवडतात. रात्रभर जागे राहणे सुरुवातीला सामान्य वाटू शकते, पण दीर्घकाळ असे केल्याने शरीराच्या नैसर्गिक झोपेच्या चक्रात व्यत्यय येऊ शकतो.
संशोधनात नेमकं काय आढळलं?
युरोपियन हार्ट जर्नल कार्डिओव्हॅस्क्युलर इमेजिंग या नियतकालिकात प्रकाशित झालेल्या एका अभ्यासात ४२,६७१ लोकांच्या आरोग्यविषयक माहितीचे विश्लेषण करण्यात आले. हे सर्व लोक यूके बायोबँकशी जोडलेले होते आणि त्यांचे सरासरी वय सुमारे ५२ वर्षे होते. यांपैकी १,३२२ जण नियमितपणे रात्रीच्या पाळीत काम करत होते.
संशोधकांनी कार्डियाक मॅग्नेटिक रेझोनन्स इमेजिंगच्या मदतीने हृदयाची रचना आणि कार्य तपासले. नियमितपणे रात्री काम करणाऱ्यांमध्ये हृदयाच्या मुख्य पंपिंग कक्षाच्या भिंती किंचित जाड असल्याचे दिसले. हृदयाचे काही कक्ष आकाराने लहानही होते. मात्र हृदयाच्या पंपिंग क्षमतेचे महत्त्वाचे माप असलेल्या इजेक्शन फ्रॅक्शनमध्ये कोणताही लक्षणीय फरक आढळला नाही.
त्यामुळे हृदयाच्या रचनेत काही बदल दिसत असले, तरी रात्रीच्या पाळीत काम करणाऱ्या प्रत्येकाचे हृदय कमकुवत असते, असे या अभ्यासातून सिद्ध होत नाही.
रक्तातील घटकांच्या विश्लेषणात रात्री काम करणाऱ्यांमध्ये ओमेगा-३ फॅटी अॅसिड डीएचएची पातळी कमी असल्याचे आढळले. डीएचए हृदय आणि रक्तवाहिन्यांच्या आरोग्यासाठी महत्त्वाचे मानले जाते. चांगल्या कोलेस्ट्रॉलच्या काही निर्देशकांमध्येही फरक दिसला, तर ट्रायग्लिसराइड्स आणि दाह दर्शवणारे इतर निर्देशक जास्त असल्याचे दिसून आले.
जैविक घड्याळ बिघडल्याचा परिणाम
शरीरात सर्केडियन रिदम नावाचे नैसर्गिक जैविक घड्याळ असते. ते शरीराला केव्हा झोपावे, केव्हा जागे व्हावे आणि शरीरातील विविध प्रक्रिया केव्हा सक्रिय असाव्यात, हे सांगते. एखादी व्यक्ती सातत्याने रात्री जागी राहून दिवसा झोपत असेल, तर या घड्याळाचा आणि बाह्य दिनचर्येचा ताळमेळ बिघडू शकतो. त्याचा परिणाम चयापचय, रक्तदाब, संप्रेरकांची क्रिया आणि दाह यांवर होतो. हे असंतुलन दीर्घकाळ टिकले, तर हृदय व रक्तवाहिन्यांसंबंधी समस्यांचा धोका वाढू शकतो.
रात्री काम करणाऱ्यांनी काय काळजी घ्यावी?
तज्ज्ञांच्या मते, रात्री काम करणाऱ्यांनी दैनंदिन दिनचर्या आणि आरोग्याबाबत अधिक काळजी घ्यावी. कामानंतर पुरेशी आणि शांत झोप घेण्याचा प्रयत्न करावा आणि झोपण्याची वेळ नियमित ठेवावी. आहारात फळे, हिरव्या भाज्या, संपूर्ण धान्य आणि पौष्टिक पदार्थांचा समावेश करावा. दररोज चालण्यासाठी आणि शारीरिक हालचालींसाठी वेळ काढावा. वजन वाढीकडे दुर्लक्ष करू नये आणि संतुलित जीवनशैलीचा अवलंब करावा. रक्तदाब, रक्तातील साखर आणि कोलेस्ट्रॉल नियमितपणे तपासून घ्यावे.
Leave a Reply