आयुष्यात चढउतार येतच असतात. कधी चांगली वेळ येते, तर कधी वाईट काळ समोर उभा राहतो. वाईट काळात माणूस खचून जातो, तर चांगल्या काळात तो आनंदी असतो. पण वाईट वेळ कायम टिकत नाही, ती आज ना उद्या निघून जातेच, असे प्राचीन विचारवंत चाणक्य यांनी आपल्या ग्रंथात सांगितले आहे. त्यामुळे कठीण काळात धीर धरणे हेच खरे शहाणपण असल्याचे त्यांचे म्हणणे आहे.
चाणक्य हे महान विचारवंत, अर्थतज्ज्ञ आणि कुशल मुत्सद्दी होते. त्यांनी लिहिलेल्या चाणक्य नीती या ग्रंथात जीवन कसे जगावे, याबद्दल स्पष्ट मार्गदर्शन दिले आहे. आजच्या काळातही अनेकांना त्यांचे विचार जगण्याची प्रेरणा देतात. या ग्रंथात त्यांनी माणसाच्या दु:खाची मूळ कारणे कोणती, हे सांगितले आहे. त्यांच्या मते दु:खाची कारणे अनेक असली, तरी त्यांची मुळे मात्र फक्त दोनच आहेत.
दु:खाचे पहिले मूळ – अज्ञान
चाणक्य यांच्या मते माणूस अज्ञानी असेल, तर त्यापेक्षा मोठे दु:ख या जगात दुसरे कोणतेही नाही. अज्ञान हेच सर्व दु:खांचे मूळ आहे. अज्ञानी माणसाची समाजाकडून फसवणूक होते आणि त्याला शांतपणे जगू दिले जात नाही. अडाणी माणसाची आयुष्यात प्रगती होऊ शकत नाही. त्यामुळे प्रत्येक माणसाने शिक्षण घेतलेच पाहिजे, असे चाणक्य सांगतात. ज्ञान हेच माणसाला फसवणुकीपासून वाचवते आणि पुढे जाण्याची ताकद देते.
दुसरे मूळ – संयमाचा अभाव
चाणक्य यांच्या मते माणसाकडे संयम नसेल, तर तो आयुष्यात कोणतीही गोष्ट साध्य करू शकत नाही. वेळ चांगली असो वा वाईट, संयम हा प्रत्येक परिस्थितीत आवश्यक असतो. ज्याच्याकडे संयम आहे, तो माणूस जग जिंकू शकतो, असे त्यांचे म्हणणे आहे. त्यामुळे यश हवे असेल, तर आधी मनावर ताबा मिळवणे आणि धीर धरणे गरजेचे आहे.
थोडक्यात, अज्ञान दूर करणे आणि संयम बाळगणे, हेच दु:खापासून मुक्त होण्याचे दोन मार्ग चाणक्य नीती सांगते. शिक्षणाने माणूस शहाणा होतो आणि संयमाने तो कोणत्याही परिस्थितीवर मात करू शकतो.
Leave a Reply