तुळशी विवाह म्हटले की घराघरात तयारी सुरू होते. वृंदावन सजवले जाते, तुळशीला साडी नेसवली जाते आणि तिच्याभोवती उसाचा मंडप उभारला जातो. मात्र हा मंडप उसाचाच का असतो, आंब्याच्या फांदीचा किंवा इतर झाडाचा का नसतो, असा प्रश्न अनेकांच्या मनात येतो. यामागे धार्मिक श्रद्धा, गोडवा आणि समृद्धीची परंपरा जोडलेली आहे.
## उसामागील धार्मिक भावना
हिंदू धर्मात ऊस हा गोडवा, समृद्धी आणि भरभराटीचे प्रतीक मानला जातो. उसामध्ये गोड रस असतो. त्यामुळे तुळशी आणि भगवान विष्णू यांच्या विवाहातून प्रत्येकाच्या आयुष्यात गोडवा, प्रेम आणि आनंद नांदावा, अशी भावना या परंपरेमागे आहे. वैवाहिक जीवन सुखी आणि समृद्ध राहावे, अशी प्रार्थना करत उसाच्या कांड्यांचा मंडप उभारला जातो.
घरातील लग्नात वधू-वरांसाठी जसा सुंदर मंडप तयार केला जातो, तसाच मंडप तुळशी विवाहातही उभारला जातो. साधारणपणे उसाच्या चार कांड्या घेऊन त्या वृंदावनाच्या चारही बाजूंना लावल्या जातात. त्यावर फुले, आंब्याची पाने आणि सजावटीच्या वस्तू लावल्या जातात. त्यानंतर तुळशीचा विवाह शाळीग्राम शिळेशी लावला जातो.
## शेतकरी संस्कृतीशी असलेले नाते
ऊस हे महत्त्वाचे नगदी पीक आहे. त्यापासून गूळ आणि साखर तयार केली जाते. त्यामुळे ग्रामीण भागात उसाला विशेष महत्त्व आहे. शेतीतून मिळालेल्या उत्पन्नाबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करणे आणि घरात धनधान्याची भरभराट व्हावी अशी इच्छा व्यक्त करणे, ही भावनाही या परंपरेशी जोडलेली आहे. कार्तिक महिन्यात उसाचे पीक तयार होण्याच्या काळाशी हा सण जोडला जातो. त्यामुळे पूजेमध्ये ऊस आणि हंगामी फळांचा समावेश करून निसर्गाने दिलेल्या समृद्धीबद्दल कृतज्ञता व्यक्त केली जाते.
तुळशी विवाह हा केवळ तुळशीचे रोप आणि शाळीग्राम यांचा विवाह नसून श्रद्धा आणि निसर्गाशी जोडलेला उत्सव आहे. तुळशीला पवित्र मानले जाते, तर ऊस गोडवा आणि समृद्धीचे प्रतीक मानले जाते. त्यामुळे दोन्हींचा समावेश असलेला हा विवाह सोहळा शुभ मानला जातो.
Leave a Reply