जगातील तीन मोठ्या महासत्तांचे प्रमुख पहिल्यांदाच एकाच मंचावर एकत्र येणार असून, या ऐतिहासिक बैठकीकडे संपूर्ण जगाचे लक्ष लागले आहे. चीनमधील तंत्रज्ञानाचे केंद्र मानल्या जाणाऱ्या शेन्झेन शहरात आशिया-पॅसिफिक इकॉनॉमिक कोऑपरेशन म्हणजेच एपेक शिखर परिषद होत आहे. या परिषदेसाठी चीनमध्ये दाखल झालेले रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन यांनी भारताच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचे संकेत दिले आहेत.
## भारतासोबत मुक्त व्यापार कराराचे संकेत
शेन्झेन येथील परिषदेत बोलताना पुतिन यांनी सांगितले की, रशियाला ज्या मोजक्या आणि महत्त्वाच्या देशांसोबत तातडीने मुक्त व्यापार करार करायचा आहे, त्या यादीत भारत अग्रस्थानी आहे. रशिया सध्या आपली व्यापार कक्षा वेगाने विस्तारत असून, भारत आणि इंडोनेशिया यांसारख्या वेगाने वाढणाऱ्या अर्थव्यवस्थांसोबत मुक्त व्यापार करार करण्यास उत्सुक आहे. इंडोनेशियासोबतचा करार २०२७ सालापर्यंत प्रत्यक्षात येऊ शकतो, असेही त्यांनी सूचित केले.
या नव्या मुक्त व्यापार बाजारपेठांच्या माध्यमातून जगातील तब्बल ४ अब्ज लोकांपर्यंत थेट पोहोचण्याचा रशियाचा महत्त्वाकांक्षी मानस आहे. गेल्या अवघ्या तीन वर्षांत रशियाचे व्यापार करार तिप्पट वाढून ५७ कोटी लोकांपर्यंत पोहोचले आहेत, ही आकडेवारीही त्यांनी सादर केली.
## भारत-रशिया व्यापाराचे १०० अब्ज डॉलर्सचे लक्ष्य
पुतिन यांचे हे वक्तव्य अशा महत्त्वाच्या टप्प्यावर आले आहे, जेव्हा भारत आणि रशियाच्या नेतृत्वाखालील युरेशियन इकॉनॉमिक युनियन यांच्यात २०२५ पासून सुरू झालेल्या मुक्त व्यापार कराराच्या वाटाघाटी अंतिम टप्प्याकडे वाटचाल करत आहेत. भारत आणि रशिया या दोन्ही देशांनी २०३० पर्यंत आपला द्विपक्षीय व्यापार १०० अब्ज डॉलर्सपर्यंत नेण्याचे उद्दिष्ट ठेवले आहे.
सध्या भारत आणि रशिया यांच्यातील व्यापारात रशियन कच्चे तेल आणि रासायनिक खतांचा वाटा सर्वाधिक आहे. त्यामुळे दोन्ही देशांमधील व्यापार संतुलन रशियाच्या बाजूने झुकले असून, भारताची व्यापारी तूट सुमारे ५० अब्ज डॉलर्स इतकी झाली आहे. ही तूट कमी करण्यासाठी भारत रशियावर सातत्याने राजनैतिक दबाव टाकत आहे, जेणेकरून भारतीय कंपन्यांना रशियन बाजारपेठेत अधिक उत्पादने निर्यात करता येतील. आर्थिक तज्ज्ञांच्या मते, भारत आणि रशियामध्ये मुक्त व्यापार करार झाला, तर भारतीय कृषी उत्पादने, औषधे, कापड आणि अभियांत्रिकी वस्तूंसाठी रशियाची विशाल बाजारपेठ खुली होईल आणि भारताच्या निर्यातीला मोठी चालना मिळेल.
## पाश्चात्य निर्बंधांवर पुतिन यांचा हल्लाबोल
युक्रेन युद्धाच्या पार्श्वभूमीवर अमेरिका आणि युरोपीय देशांनी रशियावर लादलेल्या कडक आर्थिक निर्बंधांचा पुतिन यांनी शेन्झेनच्या व्यासपीठावरून समाचार घेतला. ते म्हणाले की, पाश्चात्य देशांनी लादलेले निर्बंध, अवाजवी आयात शुल्क आणि निर्यातीवरील बंदी कोणत्याही प्रगतीशील देशाला पुढे जाण्यापासून रोखू शकत नाहीत. उलट, या निर्बंधांमुळे पाश्चात्य देशांच्या स्वतःच्याच उद्योगांचे आणि अर्थव्यवस्थेचे मोठे नुकसान होत आहे.
जागतिक अर्थव्यवस्था आता एका मोठ्या बदलाच्या उंबरठ्यावर उभी असल्याचे सांगत पुतिन यांनी ठाम मत मांडले की, जग आता अशा एकाधिकारशाही व्यवस्थेपासून दूर जात आहे, जी व्यवस्था एकेकाळी केवळ काही मोजक्या पाश्चात्य देशांच्या हातात होती. आशियाई देश आणि विकसनशील अर्थव्यवस्था आता स्वतःचे नवे व्यापारी मार्ग तयार करत आहेत.
## ऐतिहासिक जी-३ बैठक
या चीन दौऱ्याचे सर्वात मोठे आकर्षण म्हणजे डोनाल्ड ट्रम्प, शी जिनपिंग आणि व्लादिमीर पुतिन यांच्यात होणारी पहिलीवहिली ऐतिहासिक त्रिपक्षीय बैठक. जागतिक राजकारणात या महासत्तांच्या भेटीला जी-३ असे संबोधले जात आहे. एपेक परिषदेच्या निमित्ताने गुरुवारी होणाऱ्या या महाबैठकीचे पुतिन यांनी मनापासून कौतुक केले आहे.
जागतिक स्तरावर लष्करी आणि राजकीय तणाव वाढत असताना एकमेकांना धमक्या देण्याऐवजी संवाद साधणे काळाची गरज असल्याचे पुतिन यांनी म्हटले आहे. या त्रिपक्षीय बैठकीतून जागतिक शांतता आणि व्यापारासाठी मोठे सकारात्मक फायदे मिळतील, अशी आशा त्यांनी व्यक्त केली आहे.
विशेष म्हणजे, डोनाल्ड ट्रम्प यांच्यासोबतच्या मुख्य बैठकीपूर्वी व्लादिमीर पुतिन आणि चीनचे राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंग यांची स्वतंत्र द्विपक्षीय भेट पार पडली. यावर्षी या दोन्ही नेत्यांची ही पाचवी भेट ठरली असून, आंतरराष्ट्रीय स्तरावर रशिया आणि चीनचे सहकार्य अधिक सकारात्मकतेने आणि वेगाने वाढत असल्याचे पुतिन यांनी सांगितले. शी जिनपिंग यांनीही दोन्ही देशांमधील मैत्री आणि लष्करी-आर्थिक भागीदारी अधिक दृढ करण्यावर भर दिला.
ट्रम्प, जिनपिंग आणि पुतिन यांच्या या जी-३ बैठकीत अण्वस्त्र नियंत्रण, कृत्रिम बुद्धिमत्ता आणि मध्य पूर्वेतील तणावासोबतच गेली अनेक वर्षे सुरू असलेल्या युक्रेन युद्धावरही चर्चा होण्याची शक्यता असल्याने, या बैठकीतून युक्रेन युद्धातून मोठा दिलासा मिळेल, अशी अपेक्षा पुतिन आणि संपूर्ण जगाला लागून राहिली आहे.
Leave a Reply