व्यवसाय सुरू करण्यासाठी मोठं भांडवल, चांगलं शिक्षण आणि मोठा अनुभव लागतो, असं अनेकांना वाटतं. पण बिहारच्या देवनी देवी यांनी या समजुतींना बाजूला सारत वयाच्या ६५ व्या वर्षी आपल्या स्वयंपाकाच्या कौशल्यावर कोट्यवधींचा व्यवसाय उभा केला आहे. त्यांच्या प्रवासाची सुरुवात अवघ्या २० रुपयांच्या जेवणाच्या थाळीपासून झाली होती.
देवनी देवी यांचं लग्न वयाच्या १६ व्या वर्षी झालं. लग्नानंतर त्या बिहारमधील २५ सदस्यांच्या मोठ्या एकत्र कुटुंबाचा भाग बनल्या. एवढ्या मोठ्या कुटुंबासाठी रोज स्वयंपाक करणं, जेवणाचं नियोजन करणं आणि सगळ्यांच्या आवडीनिवडी सांभाळणं ही त्यांची रोजची जबाबदारी होती. त्यांच्याकडे कोणतीही व्यवसायाची पदवी नव्हती किंवा हॉटेल व्यवस्थापनाचं प्रशिक्षणही नव्हतं. मात्र वर्षांनुवर्ष स्वयंपाक करताना त्यांना मोठ्या प्रमाणात चविष्ट जेवण बनवण्याचा चांगला अनुभव मिळाला होता.
पटन्यात टिफिन सेवेने घेतली सुरुवात
२००२ मध्ये मुलांच्या शिक्षणासाठी त्या पटना शहरात स्थलांतरित झाल्या. तिथे एकदा त्यांची नजर वैद्यकीय शाखेच्या विद्यार्थ्यांच्या टिफिनवर पडली. त्या डब्यातील जेवणाची अवस्था पाहून घरापासून दूर राहणाऱ्या विद्यार्थ्यांना चांगल्या घरगुती जेवणाची किती गरज आहे, हे त्यांच्या लक्षात आलं. मग त्यांनी त्या विद्यार्थ्यांसाठी जेवण बनवण्याचा निर्धार केला.
सुरुवातीला त्यांनी फक्त २० रुपये प्रति थाळी या दराने जेवण देण्यास सुरुवात केली. सौरभ नावाचा एक वैद्यकीय विद्यार्थी त्यांचा पहिला ग्राहक ठरला. सुरुवातीच्या काळात स्वयंपाक करणं, डबे पॅक करणं आणि विद्यार्थ्यांपर्यंत पोहोचवणं ही सगळी कामं त्या स्वतःच करत होत्या. हळूहळू विद्यार्थ्यांमध्ये त्यांच्या जेवणाची चर्चा होऊ लागली. अनेकजण पुन्हा पुन्हा जेवण मागवू लागले आणि प्रेमाने त्यांना अम्मा म्हणू लागले.
विरोध झुगारून उभी केली ओळख
मात्र त्यांचा हा निर्णय घरात आणि आसपासच्या लोकांना फारसा पसंत नव्हता. बाहेर जाऊन काम करण्यावरून त्यांच्या घरातून प्रचंड विरोध होता. त्यांच्या पतीने काही महिने त्यांच्याशी बोलणंही टाळलं होतं. पण देवनी यांनी काम थांबवलं नाही. व्यवसायातून मिळणाऱ्या पैशांची त्यांनी बचत केली आणि त्याच पैशातून त्यांनी ८ रिक्षा खरेदी केल्या. २००९ मध्ये त्यांनी त्यांच्या नातीच्या नावावर समृद्धी गर्ल्स हॉस्टेल सुरू केलं. त्यांच्या टिफिन सेवेतील काही विद्यार्थिनीच या हॉस्टेलच्या पहिल्या रहिवासी बनल्या.
कोरोना काळात विद्यार्थी घरी परतल्यामुळे आणि हॉस्टेल बंद झाल्यामुळे व्यवसायाला मोठा फटका बसला. तरीही त्यांनी स्वयंपाक आणि जेवण पोहोचवणं सुरूच ठेवलं. त्या काळात डॉक्टरांच्या हॉस्टेलमध्येही त्यांनी जेवण पाठवलं. स्वतः कोरोना संक्रमित झाल्यानंतर पटणा मेडिकल कॉलेजमध्ये उपचार घेत असताना, पूर्वी त्यांच्याकडून जेवण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांनी त्यांची काळजी घेतली.
ऑनलाईन वाटचालीने बदललं चित्र
२०२२ मध्ये मुलाच्या सल्ल्यानुसार त्यांनी अम्मा किचन ऑनलाईन प्लॅटफॉर्मवर आणलं आणि व्यवसायाला नवी दिशा मिळाली. ऑर्डर वाढू लागल्या आणि पुढे डाईन-ईन रेस्टॉरंटही सुरू झालं. आज पटण्यात अम्मा किचनचे दोन आउटलेट आहेत, तिथे ३० हून अधिक कर्मचारी काम करतात. दररोज जवळपास ३५० ऑनलाईन ऑर्डर्स मिळतात. थाळीचे दर १०० ते ३०० रुपयांदरम्यान आहेत. या व्यवसायाची वार्षिक उलाढाल सुमारे २.५ कोटी रुपये असल्याची माहिती आहे. हळूहळू करून संपूर्ण कुटुंब या व्यवसायात जोडलं गेलं आहे.
आज ६५ व्या वर्षी देवनी देवी यांनी दाखवून दिलं आहे की, व्यवसायाची सुरुवात करण्यासाठी नेहमी मोठ्या भांडवलाची गरज नसते. कधीकधी आपल्या रोजच्या कामातल्या कौशल्यातूनही मोठं स्वप्न उभं राहू शकतं. २० रुपयांच्या एका थाळीपासून सुरू झालेला त्यांचा प्रवास आज अनेकांना रोजगार देणाऱ्या व्यवसायापर्यंत पोहोचला आहे.
Leave a Reply