हिंदी चित्रपटसृष्टीत काही अशी गाणी तयार झाली आहेत, ज्यांची केवळ धूनच नव्हे, तर त्यांचे चित्रणही त्यांना सर्वांपेक्षा वेगळे आणि सुंदर बनवते. १९६२ मध्ये आलेल्या ‘सन ऑफ इंडिया’ चित्रपटातील असेच एक गाणे आज ६४ वर्षांनंतर पुन्हा चर्चेत आले आहे. ‘दिया ना बुझी रे आज हमारा’ हे गाणे लता मंगेशकर यांनी समूहगायनासह आपल्या आवाजात गायले होते. हे गाणे अभिनेत्री कुमकुमवर चित्रित करण्यात आले होते आणि तिच्या शानदार नृत्यामुळे ते अजरामर झाले. गीतकार यतींद्र मिश्रा यांनी आपल्या एका व्हिडिओमध्ये या गाण्याच्या वैशिष्ट्यांबद्दल आणि त्याच्या फारशा माहीत नसलेल्या किस्स्यांबद्दल सांगितले आहे, त्यानंतर या गाण्याकडे पुन्हा सर्वांचे लक्ष वेधले गेले.
शास्त्रीय संगीताची खासियत
‘सन ऑफ इंडिया’ चित्रपटाचे दिग्दर्शन आणि निर्मिती प्रसिद्ध चित्रपटनिर्माते महबूब खान यांनी केली होती. चित्रपटात सज्जाद खान, कमलजीत, कुमकुम, सिमी गरेवाल आणि जयंत यांसारख्या कलाकारांनी अभिनय केला होता. चित्रपटाचे संगीत नौशाद यांनी तयार केले होते, तर गाण्याचे बोल शकील बदायूंनी यांनी लिहिले होते. या गाण्याचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे त्याचे शास्त्रीय संगीत. हे गाणे राग भैरवीवर तयार करण्यात आले असून ते तीन तालात बांधले आहे. लता मंगेशकर यांनी ते आपल्या सुरील आवाजात अत्यंत कोमल शैलीत गायले होते. त्यांच्या आवाजातील आलाप, सरगम आणि रागदारीने गाण्याला एक वेगळी ओळख दिली. नौशाद यांनी त्यात पारंपरिक वाद्यांचा सुंदर वापर केला. गाण्याच्या संगीतात शहनाई, बासरी, सितार, सारंगी, पियानो, व्हायोलिन आणि जलतरंग यांच्या धून ऐकू येतात. विशेषतः गाण्यातील सारंगी आणि पियानोचा वापर ऐकणाऱ्यांचे लक्ष वेधून घेतो. साडेपाच ते सहा मिनिटांच्या या गाण्याच्या सुरुवातीला नृत्य आणि बोल सुमारे तीन मिनिटांचे आहेत, तर पुढील तीन मिनिटांत केवळ संगीत आणि वाद्ये ऐकवली जातात.
चित्रणातून एकतेचा संदेश
या गाण्याला अधिक सुंदर बनवणारे म्हणजे त्याचे चित्रण. गाण्यात भगवान शिवाची आराधना करताना दिसते. नृत्यादरम्यान शास्त्रीय मुद्रा आणि संगीताचा उत्तम ताळमेळ पाहायला मिळतो. गाण्याच्या शेवटी महिला रंगोळी काढतात, ज्यात महात्मा गांधींचे चित्र तयार होते. याद्वारे या गाण्यात देशाच्या एकतेचा आणि परस्पर सौहार्दाचा संदेश देण्याचा प्रयत्न करण्यात आला आहे. गाण्यातील ‘राम न हो अंधियारा’ या ओळीतही अशा जगाची प्रार्थना दिसते, जिथे कुठेही अंधार नसावा. हीच कारणे आहेत की हे गीत केवळ एक नृत्यप्रकार नसून संगीत, भक्ती आणि सामाजिक संदेश यांचा सुंदर संगम बनते. तब्बल सहा दशकांनंतरही हे गाणे नव्या पिढीच्या मनात घर करत आहे.
स्रोत: मूळ बातमी
Leave a Reply