निर्मल पांडे: अभिनेत्रीचा पुरस्कार मिळवणारा अभिनेता

चित्रपटसृष्टीत असे काही कलाकार होऊन गेले, ज्यांनी आपल्या अभिनयाच्या बळावर प्रेक्षकांच्या मनात वेगळं स्थान निर्माण केलं. त्यापैकीच एक नाव म्हणजे निर्मल पांडे. हिंदी चित्रपटांबरोबरच रंगभूमीवरही त्यांनी आपली छाप सोडली. मात्र त्यांच्या कारकिर्दीतली एक गोष्ट आजही अनेकांना आश्चर्यचकित करते — एका पुरुष अभिनेत्याला सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा पुरस्कार मिळणं.

‘दायरा’मधील भूमिकेनं मिळवून दिला आगळा सन्मान

1996 साली प्रदर्शित झालेल्या ‘दायरा’ या चित्रपटात निर्मल पांडे यांनी एका ट्रान्सजेंडर व्यक्तीची भूमिका साकारली होती. या चित्रपटाचं दिग्दर्शन अमोल पालेकर यांनी केलं होतं. या भूमिकेतील त्यांच्या अभिनयाचं सर्वत्र कौतुक झालं. त्याच भूमिकेसाठी 1997 मध्ये फ्रान्समधील व्हॅलेन्सिएन्स फिल्म फेस्टिव्हलमध्ये त्यांना सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा पुरस्कार देण्यात आला. या चित्रपटात अभिनेत्री सोनाली कुलकर्णी यांचीही महत्त्वाची भूमिका होती. चित्रपटाची कथा अत्यंत वेगळी होती — त्यात एका मुलीला मुलगा व्हायचं असतं, तर एका मुलाला मुलगी व्हायचं असतं. भूमिकांनुसार निर्मल पांडे यांना सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा, तर सोनाली कुलकर्णी यांना सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्याचा पुरस्कार मिळाला होता.

नैनीतालपासून लंडनपर्यंतचा प्रवास

निर्मल पांडे यांचा जन्म 10 ऑगस्ट 1962 रोजी उत्तराखंडमधील नैनीताल येथे झाला. त्यांचं मूळ नाव राजकुमार पांडे असं होतं. लहानपणापासूनच त्यांना अभिनयाची आवड होती. शाळेत असताना ते रामलीला आणि विविध नाटकांमध्ये आवर्जून सहभागी व्हायचे. अल्मोडा आणि नैनीताल येथे शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर अभिनयात करिअर करण्यासाठी ते दिल्लीला गेले. दिल्लीतील नॅशनल स्कूल ऑफ ड्रामा येथे त्यांनी अभिनयाचं प्रशिक्षण घेतलं. याच काळात त्यांनी नाटकांचं दिग्दर्शनही सुरू केलं. शिक्षण पूर्ण झाल्यावर ते लंडनला गेले. तिथे एका नाट्यसंस्थेशी जोडले गेले आणि जवळपास 125 नाटकांमध्ये त्यांनी काम केलं. ‘हीर रांझा’ आणि ‘अँटीगोन’ यांसारख्या नाटकांमधील त्यांच्या अभिनयाला परदेशातील प्रेक्षकांकडूनही दाद मिळाली.

शेखर कपूर यांच्या ‘बँडिट क्वीन’ या चित्रपटामुळे निर्मल पांडे यांना हिंदी चित्रपटसृष्टीत मोठी ओळख मिळाली. या चित्रपटात त्यांनी फुलन देवीच्या पतीची, विक्रम मल्लाची भूमिका साकारली होती. त्यानंतर त्यांना ‘ट्रेन टू पाकिस्तान’, ‘इस रात की सुबह नहीं’, ‘हम तुम पे मरते हैं’, ‘लैला’, ‘प्यार किया तो डरना क्या’ आणि ‘शिकारी’ यांसारख्या चित्रपटांमध्ये काम करण्याची संधी मिळाली. छोट्या पडद्यावरही त्यांनी आपली छाप पाडली. ‘हातिम’ आणि ‘प्रिन्सेस डॉली अँड हर मॅजिक बॅग’ यांसारख्या मालिकांमध्ये त्यांनी नकारात्मक भूमिका साकारल्या. अभिनयासोबतच त्यांना संगीताचीही आवड होती. 2002 मध्ये त्यांनी ‘जज्बा’ हा म्युझिक अल्बम प्रदर्शित केला होता. मात्र या गुणी अभिनेत्याची कारकीर्द फार काळ टिकू शकली नाही. 18 फेब्रुवारी 2010 रोजी वयाच्या अवघ्या 47 व्या वर्षी हृदयविकाराच्या झटक्यानं त्यांचं निधन झालं.

स्रोत: मूळ बातमी