नेतन्याहूंना आव्हान देणारे गादी आयझेनकॉट कोण?

इस्रायलमध्ये गेल्या आठवड्यात झालेल्या निवडणुकीनंतर कोणत्याही गटाला स्पष्ट बहुमत मिळालेले नाही. त्यामुळे तिथे राजकीय पेच निर्माण झाला आहे. अशा परिस्थितीत इस्रायलचे राष्ट्राध्यक्ष आयझॅक हर्झोग यांनी माजी लष्करप्रमुख गादी आयझेनकॉट यांना नवे सरकार स्थापन करण्याचा प्रयत्न करण्यासाठी निवडले आहे. आयझेनकॉट हे विद्यमान पंतप्रधान बेंजामिन नेतन्याहू यांचे सर्वात प्रबळ प्रतिस्पर्धी म्हणून ओळखले जातात.

नवनिर्वाचित संसदेच्या प्रतिनिधी मंडळांशी सल्लामसलत केल्यानंतर आयझेनकॉट यांना पंतप्रधानपदासाठी 67 तर नेतन्याहू यांना 46 शिफारसी मिळाल्या. राष्ट्राध्यक्षांच्या कार्यालयाने दिलेल्या निवेदनात ही माहिती देण्यात आली असून दोघांनाही या निर्णयाची माहिती दिल्याचे सांगण्यात आले. इस्रायलमध्ये राष्ट्राध्यक्षांना युती घडवून आणण्यासाठी सर्वाधिक सक्षम वाटणाऱ्या व्यक्तीची निवड करण्याचे व्यापक अधिकार आहेत. सर्वाधिक जागा असलेल्या पक्षाच्या नेत्याचीच निवड करणे त्यांना बंधनकारक नाही. आता आयझेनकॉट यांच्याकडे नवीन प्रशासन स्थापन करण्याचा प्रयत्न करण्यासाठी 28 दिवसांचा कालावधी असेल. त्यात 14 दिवसांची मुदतवाढही मिळू शकते.

राजकारणात नवखे, पण नेतन्याहूंचे मुख्य प्रतिस्पर्धी

राजकीय दृष्टिकोनातून आयझेनकॉट हे या क्षेत्रात तुलनेने नवीन आहेत. त्यांनी 2022 मध्ये अधिकृतपणे राजकारणात प्रवेश केला आणि ‘नॅशनल युनिटी’ पक्षाकडून ते संसदेचे सदस्य बनले. नंतर वैचारिक मतभेदांचे कारण देत त्यांनी तो पक्ष सोडला. गेल्या वर्षी विरोधी पक्षातील प्रमुख नेत्यांपासून वेगळे होऊन त्यांनी ‘याशार’ नावाचा स्वतःचा मध्यमार्गी पक्ष स्थापन केला. ‘याशार’ या शब्दाचा अर्थ ‘सरळ’ किंवा ‘प्रामाणिक’ असा होतो. तेव्हापासून ते निवडणुकीत नेतन्याहूंचे मुख्य प्रतिस्पर्धी म्हणून समोर आले आहेत.

नेतन्याहू यांनी गेल्या तीन दशकांमधील बहुतांश काळ इस्रायलचे नेतृत्व केले आहे. त्यांना अलीकडच्या काही वर्षांत भ्रष्टाचाराच्या आरोपांचा सामना करावा लागला आहे. मात्र, त्यांनी ते आरोप फेटाळले आहेत. 7 ऑक्टोबर 2023 च्या हल्ल्यांच्या वेळी त्यांनी हाताळलेल्या परिस्थितीबद्दलही त्यांच्यावर टीका झाली आहे. तसेच न्यायव्यवस्थेत आमूलाग्र बदल घडवून आणणाऱ्या वादग्रस्त सुधारणांमुळे मोठी निदर्शने झाली होती.

मुलाच्या मृत्यूने बदललेला प्रवास

आयझेनकॉट यांचा निवडणूक लढवण्याचा निर्णय एका वैयक्तिक शोकांतिकेमुळेही प्रेरित आहे. त्यांचा सर्वात लहान मुलगा गाल हा डिसेंबर 2023 मध्ये उत्तर गाझामधील एका मोहिमेदरम्यान झालेल्या स्फोटात मारला गेला. गाल हे मास्टर सार्जंट होते आणि त्यांच्या पाच मुलांपैकी सर्वात लहान होते. ही मोहीम 7 ऑक्टोबर रोजी ओलीस ठेवलेल्या दोन इस्रायली नागरिकांचे मृतदेह परत मिळवण्यासाठी राबवण्यात आली होती. गाझा मोहिमेत त्यांच्या दोन पुतण्यांचाही मृत्यू झाला.

7 ऑक्टोबरच्या घटनेनंतर राष्ट्रीय एकतेचे प्रदर्शन म्हणून आयझेनकॉट यांनी इतर विरोधी नेत्यांसोबत पंतप्रधानांच्या युद्ध मंत्रिमंडळात प्रवेश केला होता. जून 2024 मध्ये त्यांनी राजीनामा दिला. ओलीस ठेवलेल्या व्यक्तींच्या सुटकेसाठी पुरेशी तत्परता दाखवली गेली नाही, असा आरोप त्यांनी केला होता. हा दावा नेतन्याहू यांनी वारंवार फेटाळला आहे.

निवडणुकीच्या काही दिवस आधी आयझेनकॉट यांनी निवडून आल्यास 18 महिन्यांच्या आत हमासची सत्ता संपुष्टात आणण्याचा संकल्प व्यक्त केला होता. 7 ऑक्टोबरच्या हल्ल्यांची चौकशी सुरू करणे हे त्यांच्या निवडणूक आश्वासनांपैकी एक आहे. सर्व इस्रायली नागरिकांसाठी सार्वत्रिक सेवा कायदा मंजूर करण्याचे आश्वासनही त्यांनी दिले आहे. त्यात लष्करी, राष्ट्रीय किंवा नागरी सेवेचा समावेश असेल.

आयझेनकॉट यांचा जन्म तिबेरियासमध्ये झाला आणि ते इलॅटमध्ये लहानाचे मोठे झाले. त्यांचे आई-वडील मोरोक्कोतून आलेले स्थलांतरित होते आणि 1950 च्या दशकात ते इस्रायलमध्ये स्थायिक झाले. मध्य पूर्व आणि उत्तर आफ्रिकेतील देशांतून आलेल्या ज्यू समुदायांना ‘मिझराही’ असे संबोधले जाते. आजवर कोणताही मिझराही व्यक्ती इस्रायलचा पंतप्रधान झालेला नाही. वयाच्या 18 व्या वर्षी आयझेनकॉट सैन्यात भरती झाले. त्यांनी सैन्यात 40 वर्षे सेवा बजावली आणि 2015 ते 2019 या काळात ते लष्करप्रमुख होते.

स्रोत: मूळ बातमी