दिवाळी पाडवा १० नोव्हेंबरला; औक्षणाचा शुभ मुहूर्त कोणता?

दिवाळीच्या सणाला सुरुवात झाली असून ८ नोव्हेंबर रोजी देशभरात लक्ष्मीपूजन पार पडले. त्यानंतरचा अत्यंत मंगल दिवस म्हणजे बलिप्रतिपदा अर्थात दिवाळी पाडवा. २०२६ मध्ये हा सण मंगळवार, १० नोव्हेंबर रोजी साजरा केला जाणार आहे. महाराष्ट्रात पती-पत्नीच्या नात्यातील प्रेम, विश्वास आणि समर्पणाचे प्रतीक म्हणून हा दिवस मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो. या दिवशी पत्नी पतीला औक्षण करून त्याच्या दीर्घायुष्याची, उत्तम आरोग्याची आणि सुखसमृद्धीची प्रार्थना करते. व्यापारी वर्गासाठीही हा दिवस विशेष महत्त्वाचा मानला जातो.

पाडव्याचे धार्मिक महत्त्व

बलिप्रतिपदेचा संबंध भगवान विष्णूच्या वामन अवताराशी आणि दानशूर राजा बळीराजाशी जोडला जातो. पौराणिक कथेनुसार राजा बळी अत्यंत पराक्रमी, दानशूर आणि प्रजाहितदक्ष राजा होता. त्याच्या वाढत्या सामर्थ्यामुळे देवतांनी भगवान विष्णूंकडे मदत मागितली. त्यानंतर भगवान विष्णूंनी वामन अवतार धारण करून राजा बळीकडे तीन पावलांची भूमी दान म्हणून मागितली. बळीने दान देण्याचे मान्य केल्यानंतर वामनाने विराट रूप धारण केले. पहिल्या पावलात पृथ्वी आणि दुसऱ्या पावलात स्वर्ग व्यापला. तिसरे पाऊल ठेवण्यासाठी जागा उरली नसल्याने बळीने स्वतःचे मस्तक पुढे केले. त्याच्या दानशूरपणावर प्रसन्न होऊन भगवान विष्णूंनी त्याला पाताळाचे राज्य दिले आणि वर्षातून एकदा पृथ्वीवर येऊन प्रजेला भेटण्याचा वर दिला, अशी धार्मिक मान्यता आहे. त्यामुळे बलिप्रतिपदेच्या दिवशी बळीराजाचे पूजन केले जाते.

औक्षणाचा शुभ मुहूर्त आणि विधी

महाराष्ट्रातील पंचांगानुसार कार्तिक शुक्ल प्रतिपदेचा सूर्योदय १० नोव्हेंबर रोजी होत असल्याने या दिवशी पाडवा साजरा केला जाईल. प्रतिपदा तिथी ९ नोव्हेंबर रोजी दुपारी १२ वाजून ३१ मिनिटांनी सुरू होऊन १० नोव्हेंबर रोजी दुपारी २ वाजता संपते. धार्मिक मान्यतेनुसार पतीला औक्षण करण्यासाठी सकाळची वेळ शुभ मानली जाते. शुभ चौघडिया मुहूर्त सकाळी १० वाजून ५७ मिनिटांपासून दुपारी १२ वाजून २२ मिनिटांपर्यंत आहे. अभिजित मुहूर्त सकाळी ११ वाजून ५९ मिनिटांपासून दुपारी १२ वाजून ४४ मिनिटांपर्यंत आहे. औक्षणासाठी योग्य वेळ सकाळी ११ वाजून ५९ मिनिटांपासून दुपारी १२ वाजून २२ मिनिटांपर्यंत आहे. प्रतिपदा तिथी दुपारी २ वाजेपर्यंत असल्याने सकाळच्या वेळेत औक्षण करण्यास प्राधान्य देता येईल. मात्र कुटुंबाच्या परंपरेनुसार आणि स्थानिक पुरोहितांच्या सल्ल्यानुसार मुहूर्त निश्चित करावा. इतर शहरांमध्ये स्थानिक सूर्योदयामुळे मुहूर्ताच्या वेळेत फरक असू शकतो.

औक्षणाच्या दिवशी घराची स्वच्छता करून दारात सुंदर रांगोळी काढली जाते. देवघरात दिवा लावून भगवान विष्णू आणि बळीराजाचे स्मरण केले जाते. त्यानंतर पत्नी पाटावर किंवा आसनावर पतीला बसवून त्याच्या कपाळावर कुंकवाचा टिळा लावते. औक्षणाच्या ताटात निरांजन, अक्षता, हळद-कुंकू, फुले आणि मिठाई ठेवली जाते. निरांजनाने पतीला ओवाळून त्याला अक्षता लावल्या जातात. त्यानंतर पतीच्या दीर्घायुष्याची आणि सुखी संसाराची प्रार्थना केली जाते. औक्षणानंतर पती पत्नीला भेटवस्तू देतो आणि घरातील ज्येष्ठ व्यक्तींचे आशीर्वाद घेतले जातात.

महाराष्ट्राच्या धार्मिक आणि सांस्कृतिक परंपरेत दिवाळी पाडव्याला विशेष स्थान आहे. गुढीपाडवा, अक्षय्य तृतीया आणि विजयादशमी हे तीन पूर्ण मुहूर्त, तर दिवाळी पाडवा हा अर्धा मुहूर्त मानला जातो. त्यामुळे या दिवशी नवीन व्यवसाय सुरू करणे, नवीन वस्तू खरेदी करणे, घरासाठी शुभकार्याची सुरुवात करणे आणि नवीन आर्थिक व्यवहार सुरू करणे शुभ मानले जाते. व्यापारी वर्गात या दिवशी वहीपूजन आणि हिशेबाच्या नव्या वर्षाची सुरुवात करण्याची परंपरा आहे. अनेक व्यापारी आपल्या दुकानात लक्ष्मीपूजन करून नवीन खातेवह्यांचे पूजन करतात.

स्रोत: मूळ बातमी