काँग्रेसच्या वरिष्ठ नेत्या सोनिया गांधी यांनी आपल्या आत्मचरित्राच्या प्रकाशनापूर्वी दिलेल्या एका मुलाखतीत १९७५ मधील आणीबाणीच्या निर्णयावर मोठे वक्तव्य केले आहे. आणीबाणी लादण्याचा निर्णय ही एक मोठी चूक होती, अशी कबुली त्यांनी दिली आहे. तसेच, जर संजय गांधी यांच्यावर योग्य वेळी नियंत्रण ठेवले असते, तर आणीबाणीमुळे झालेले मोठे नुकसान टाळता आले असते, असेही त्यांनी आवर्जून नमूद केले.
सोनिया गांधी यांचे ‘Belonging: A Journey of Love’ हे पुस्तक येत्या १० नोव्हेंबर रोजी अधिकृतपणे प्रकाशित होत आहे. या पुस्तकात सोनिया गांधी यांच्या इटलीतील बालपणीच्या दिवसांपासून ते राजीव गांधी यांच्याशी विवाह आणि त्यानंतरच्या त्यांच्या राजकीय प्रवासातील अनेक वळणांवर प्रकाश टाकण्यात आला आहे. पुस्तकाच्या प्रकाशनापूर्वीच सोनिया गांधींनी आणीबाणीवर आणि संजय गांधी यांच्या भूमिकेवर केलेल्या या वक्तव्यामुळे देशाच्या राजकीय वर्तुळात मोठी खळबळ उडाली आहे.
कुटुंबात दोन गट पडले होते
सन १९७५ ते १९७७ या काळात सुमारे दोन वर्षांसाठी लादल्या गेलेल्या आणीबाणीच्या निर्णयामुळे गांधी कुटुंबात दोन गट पडले होते, असे सोनिया गांधी यांनी सांगितले. इंदिरा गांधी या मूळच्या लोकशाहीवादी विचारसरणीच्या होत्या आणि आणीबाणीचा निर्णय लागू करताना त्या स्वतः मानसिक दबावाखाली होत्या, असेही त्यांनी नमूद केले.
एका कौटुंबिक जेवणाच्या वेळी संजय गांधी यांनी इंदिरा गांधी यांच्यावर आणीबाणी लादण्यासाठी शेवटचा आणि मोठा दबाव टाकला होता. ‘विरोधी पक्षांना आता रोखायलाच हवे,’ असे संजय गांधी म्हणाले होते. यावर राजीव गांधी यांनी आपल्या आईला आणीबाणीऐवजी आगामी निवडणुकांची वाट पाहण्याचा सल्ला दिला होता. मात्र, संजय गांधी यांच्या हट्टापुढे आणि त्यांच्या प्रभावापुढे राजीव गांधी यांचे ऐकले गेले नाही, असे सोनिया गांधी यांनी म्हटले.
संजय गांधी यांचा प्रभाव
सोनिया गांधी यांनी स्पष्ट केले की, केवळ संजय गांधीच नाही, तर त्या काळातील काँग्रेसच्या अनेक ज्येष्ठ नेत्यांनीही इंदिरा गांधींवर आणीबाणी लागू करण्यासाठी प्रचंड राजकीय दबाव आणला होता. त्या काळात इंदिरा गांधी यांच्याभोवती राजीव गांधींसारखे मोजकेच लोक होते, ज्यांचे मत आणीबाणीच्या विरोधात होते.
संजय गांधींकडे कोणतेही घटनात्मक पद किंवा मंत्रिमंडळाचे पद नसतानाही त्यांनी या काळात अफाट सत्ता गाजवली, असे सोनिया गांधी म्हणाल्या. जबरदस्तीने केलेली नसबंदी आणि दिल्लीतील झोपड्यांवर चालवलेला बुलडोझर यांसारख्या अतिरेकी निर्णयांमागे संजय गांधींचाच हात होता, असा दावा त्यांनी केला.
इंदिरा गांधींनी मागितली होती माफी
आणीबाणीच्या काळात नागरिकांच्या मूलभूत हक्कांवर गदा आणली गेली, वृत्तपत्रांवर बंदी घातली गेली आणि विरोधी नेत्यांना तुरुंगात डांबण्यात आले. या काळात झालेल्या चुकीच्या गोष्टींची जाणीव झाल्यानंतर स्वतः इंदिरा गांधी यांनी देशाची माफी मागितली आणि परिस्थिती सुधारण्यासाठी पावले उचलली होती, असे सोनिया गांधी यांनी सांगितले.
आणीबाणी संपल्यानंतरच आपल्याला या निर्णयाची आणि झालेल्या अतिरेकाची खरी तीव्रता समजली, असे सोनिया गांधी म्हणाल्या. घटनात्मक चौकटीत राहून हा निर्णय घेतला गेला असला, तरी नागरिकांचे लोकशाही हक्क हिरावले गेले होते, असेही त्यांनी नमूद केले.
स्रोत: मूळ बातमी
Leave a Reply