दुष्काळाच्या सावटाखाली असलेल्या मराठवाडा आणि विदर्भातील शेतकरी उत्पन्न वाढवण्यासाठी नवनवीन पर्याय शोधत आहेत. कुठे नाचणीसारखी कमी पाण्यावर येणारी पिके घेतली जात आहेत, तर कुठे शेतीच्या नव्या पद्धतींचे प्रयोग सुरू आहेत. यातच शेतात सोलर पॅनल बसवून शेती करण्याची ॲग्रीव्होल्टेइक्स ही संकल्पना सध्या चर्चेत आली आहे.
ॲग्रीव्होल्टेइक्स म्हणजे काय?
या पद्धतीत शेतात ठराविक अंतरावर आणि ठराविक उंचीवर सौर पॅनल बसवले जातात. पॅनलखाली पीक घेता येईल आणि ट्रॅक्टर, ट्रॉली, थ्रेशर यांसारखी कृषी यंत्रे ठेवता येतील, अशा पद्धतीने त्यांची मांडणी केली जाते. पॅनलच्या खाली शेती करता येते. सिंचनाची सोय असेल तर पॅनलच्या सावलीमुळे जमिनीची धूप होत नाही आणि मातीतील ओलावा टिकून राहतो. पॅनलमधून तयार होणारी वीज विकून शेतकऱ्याला कमाई करता येते, तर खालील शेतीतून पिकांचे उत्पन्न मिळते. त्यामुळे त्याला दुहेरी फायदा होतो.
शेतकऱ्यांना कसा होतो दुहेरी फायदा?
पहिला फायदा म्हणजे दुहेरी उत्पन्न. शेतातून पिकांचे उत्पन्न मिळतेच, शिवाय सौर ऊर्जेतून वीज विक्रीचा खात्रीशीर पर्याय उपलब्ध होतो. दुसरा फायदा म्हणजे पाण्याची बचत. सोलर पॅनलच्या सावलीमुळे जमिनीची धूप कमी होते, जमिनीचे तापमान नियंत्रित राहते आणि पाण्याचे बाष्पीभवन होत नाही. त्यामुळे जमिनीतील ओलावा टिकतो आणि पाण्याची मोठी बचत होते. तिसरा फायदा म्हणजे नैसर्गिक संरक्षण. कडक उन्हाळा, उष्णतेची लाट आणि गारपीट यापासून पॅनल पिकांचे रक्षण करतात. ते एक प्रकारे छताचे काम करतात.
पॅनलखाली कोणती पिके घेता येतात?
पॅनलखाली सर्वच पिके घेता येत नाहीत. ज्या पिकांना कमी सूर्यप्रकाश लागतो, अशी पिके यात घेतली जातात. पालक, मेथी, कोथिंबीर यांसारख्या पालेभाज्या, तसेच अद्रक, हळद, कांदा आणि इतर औषधी वनस्पती, तसेच काही फळझाडांचा यात समावेश होतो. काही शेतकरी आपल्या शेताच्या एका भागात हा प्रयोग राबवत आहेत. राजस्थानमधील काही भागात अशी शेती केली जात आहे. महाराष्ट्रातही हा प्रयोग रूजू पाहत आहे. मराठवाडा आणि विदर्भातील शुष्क आणि कडक उन्हाच्या वातावरणात हे तंत्रज्ञान शेतकऱ्यांसाठी वरदान ठरू शकते.
स्रोत: मूळ बातमी
Leave a Reply