केरळमधील नेल्लुवाई धन्वंतरी मंदिर का प्रसिद्ध आहे?

धन्वंतरीची मूर्ती एखाद्या आयुर्वेदिक दवाखान्यात किंवा रुग्णालयात दिसून येते, पण धन्वंतरीचे मंदिर फारसे कुठे दिसत नाही. केरळमधील त्रिशूर जिल्ह्यातील नेल्लुवाई येथे प्रसिद्ध श्री धन्वंतरी मंदिर आहे. धन्वंतरी जयंतीनिमित्त या मंदिराचा इतिहास आणि महत्त्व जाणून घेऊया.

मंदिराचा इतिहास आणि पौराणिक संदर्भ

नेल्लुवाई येथील श्री धन्वंतरी मंदिर हे भगवान धन्वंतरींच्या प्राचीन मंदिरांपैकी एक मानले जाते. धन्वंतरी हे आरोग्य आणि आयुर्वेदाचे देवता मानले जातात. या मंदिराचा इतिहास ५,००० वर्षांहून अधिक जुना असल्याचा अंदाज वर्तवला जातो. मंदिरातील मुख्य मूर्तीची स्थापना अश्विनी देवांनी केली होती आणि द्वापार युगात भगवान श्रीकृष्णाचे वडील वसुदेव यांनी या मूर्तीची पूजा केली होती, अशी आख्यायिका आहे.

समुद्रमंथनानंतर हातात अमृताचा कलश, शंख, चक्र, गदा आणि जलोका म्हणजेच औषधी जोंधळ घेऊन प्रगट झालेले भगवान धन्वंतरी येथे ‘आदि धन्वंतरी’ रूपात पश्चिम वाहिनी मंदिरात विराजमान आहेत. या मंदिराचा जगप्रसिद्ध गुरुवायूर श्रीकृष्ण मंदिराशी अध्यात्मिकदृष्ट्या संबंध जोडला गेला आहे, असे मानले जाते.

मंदिराची रचना, प्रसाद आणि उत्सव

मंदिरातील मुख्य देवता भगवान धन्वंतरी पश्चिमेकडे तोंड करून उभे आहेत. मुख्य मंदिराच्या परिसरात शिव, गणपती, अय्यप्पा, वराह मूर्ती, महाविष्णू आणि सर्पदेवता यांचीही मंदिरे आहेत. मंदिराच्या पश्चिम भागात हिरवीगार भातशेती पसरलेली आहे आणि त्यावरूनच या गावाला ‘नेल्लुवाई’ हे नाव मिळाले आहे.

या मंदिरातील ‘मुक्कुडी’ हा औषधी प्रसाद अत्यंत प्रसिद्ध आहे. हा विशेष आयुर्वेदिक काढा दररोज ठराविक गुप्त पाककृतीनुसार कुट्टनचेरी मनु मूस यांच्या मार्गदर्शनाखाली तयार केला जातो. पोटाचे विकार, त्वचाविकार आणि विविध जुनाट आजारांपासून मुक्ती मिळवण्यासाठी भाविक या प्रसादाचे सेवन करतात.

धनुमासमधील स्वर्गवातील एकादशी हा या मंदिरातील सर्वात मोठा उत्सव असतो. तसेच धन्वंतरी जयंती आणि तुळामसूमधील निळमाला महोत्सवही येथे मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो. केरळमधील अनेक आयुर्वेदीय वैद्य आपल्या व्यवसायाची सुरुवात करण्यापूर्वी येथे येऊन वाचन आणि भजन करतात, त्यामुळे त्यांना देवाचा आशीर्वाद मिळतो, अशी भाविकांची श्रद्धा आहे.

येथे कसे पोहोचता येईल

त्रिशूर रेल्वे स्थानकापासून मंदिराचे अंतर अंदाजे २४ ते २५ किलोमीटर आहे, तर कोचीन आंतरराष्ट्रीय विमानतळापासून अंतर साधारण ७४ ते ७६ किलोमीटर आहे. त्यामुळे रेल्वे आणि विमान या दोन्ही मार्गांनी येथे पोहोचता येते.

स्रोत: मूळ बातमी