देशात सर्वाधिक चक्रीवादळे कुठे येतात? पूर्व किनाराच धोक्यात

मुरसु चक्रीवादळाने आंध्रप्रदेशच्या किनारपट्टीवर धडक दिली आहे. भारतीय हवामान विभागाच्या माहितीनुसार मंगळवारी रात्री एक वाजता हे वादळ प्रकाशम जिल्ह्यातील ओंगोलच्या किनाऱ्यावर पोहोचले. बंगालच्या उपसागराच्या पश्चिम-मध्य भागात तयार झालेले हे वादळ राज्याच्या दक्षिण किनारपट्टीजवळ आले होते. किनारा ओलांडताना त्याचा पुढील भाग जमिनीवर आला आणि वादळाचे केंद्र किनाऱ्याला धडकले. ओंगोलपासून सुमारे ४० किलोमीटर दक्षिण-पूर्व, कावलीपासून ६० किलोमीटर उत्तर-पूर्व आणि बापटलापासून ७० किलोमीटर दक्षिणेकडे ही धडक बसली.

पूर्व किनारपट्टीवर सर्वाधिक धोका

ओडिशा, आंध्रप्रदेश, पश्चिम बंगाल आणि तामिळनाडू ही पूर्व किनारपट्टीवरील राज्ये नेहमीच चक्रीवादळांच्या तडाख्यात येतात. हवामान विभागाच्या आकडेवारीनुसार देशात दरवर्षी सरासरी २ ते ४ उष्णकटिबंधीय चक्रीवादळे येतात. त्यातील बहुतांश बंगालच्या उपसागरात तयार होतात आणि पूर्व किनारपट्टीला धडकतात. देशावर परिणाम करणाऱ्या सुमारे ८० टक्के चक्रीवादळांची निर्मिती बंगालच्या उपसागरात होते, त्यामुळे हा भाग देशातील मुख्य चक्रीवादळ जोखीम क्षेत्र बनला आहे. नोव्हेंबर २०२६ च्या सुरुवातीला मुरसु चक्रीवादळाने आंध्रप्रदेश आणि ओडिशाच्या किनारपट्टीवर मोठे नुकसान केले असून पूरस्थिती आणि वादळी पाऊसही आला आहे.

ओडिशा हे चक्रीवादळे आणि वीज कोसळण्याच्या घटनांबाबत विशेष संवेदनशील आहे. खराब हवामानात तेथील किनारी जिल्ह्यांना सोसाट्याचा वारा आणि अतिवृष्टीचा सामना करावा लागतो. आंध्रप्रदेशही जोखमीचे राज्य असून नेल्लोर, नरसापूर आणि प्रकाशम जिल्ह्यांसह त्याचा दक्षिण किनारा संवेदनशील मानला जातो. पश्चिम बंगालचे सुंदरबन आणि उत्तर तामिळनाडूतील किनारी जिल्हे नेहमीच चक्रीवादळांच्या रेड झोनमध्ये येतात, कारण बंगालच्या उपसागराला लागून असलेला हा किनारा तेथे तयार होणाऱ्या वादळांच्या मार्गात येतो.

पश्चिम किनारा आणि अंतर्गत भागावरील परिणाम

पश्चिम किनारपट्टीवर चक्रीवादळ धडकण्याच्या घटना तुलनेने फार कमी असतात. बंगालच्या उपसागराच्या तुलनेत अरबी समुद्रात चक्रीवादळे कमी तयार होतात. ऐतिहासिकदृष्ट्या दर दोन ते चार चक्रीवादळांपैकी केवळ एकच पश्चिम किनाऱ्याच्या दिशेने सरकते. गुजरात आणि महाराष्ट्र ही पश्चिमेकडील राज्ये अधिक धोक्यात असतात; गुजरातचा कच्छ आणि सौराष्ट्र भाग तसेच महाराष्ट्राची किनारपट्टी यात विशेष जोखमीची ठरते. वादळ किनाऱ्याजवळ आले किंवा किनारा ओलांडला की या भागात वेगवान वारे वाहू लागतात आणि मोठा पाऊस कोसळतो. गोवा, कर्नाटक आणि केरळात वादळ थेट किनाऱ्याला धडकण्याची शक्यता कमी असते, मात्र वादळ जवळून गेले तरी या राज्यांना अतिवृष्टी आणि वादळी वाऱ्याचा सामना करावा लागतो.

चक्रीवादळाचा परिणाम केवळ किनारपट्टीपुरता मर्यादित नसतो. किनारपट्टीवर धडकल्यानंतर वारे कमकुवत झाले तरी त्याचे अवशेष देशाच्या अंतर्गत भागात पुढे सरकत राहू शकतात आणि तीव्र हवामान निर्माण करू शकतात. मुसळधार पाऊस, पूर आणि वादळे यांचा परिणाम किनारपट्टीपासून दूर असलेल्या राज्यांवरही होऊ शकतो. छत्तीसगड, तेलंगणा, झारखंड, बिहार आणि पूर्व उत्तर प्रदेश या भागांमध्ये कमकुवत झालेली चक्रीवादळी प्रणाली पोहोचली की तेथे मुसळधार पाऊस आणि वादळे येऊ शकतात.

स्रोत: मूळ बातमी