अन्न आणि औषध प्रशासनाचे आयुक्त तुकाराम मुंढे यांनी पुण्यातील एका कार्यक्रमात विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन केले. यावेळी एका विद्यार्थ्याने जात आरक्षण आणि महिला आरक्षणाबाबत त्यांना प्रश्न विचारला. त्यावर मुंढे यांनी आपली स्पष्ट भूमिका मांडली. कार्यक्रमानंतर पत्रकारांनीही याबाबत त्यांना विचारले असता त्यांनी तीच भूमिका पुन्हा स्पष्ट केली.
एका पिढीनंतर आरक्षणाचा वापर नको
मुंढे म्हणाले की, आरक्षणाचा एकदा लाभ घेतल्यानंतर आणि एका विशिष्ट सामाजिक स्तरावर पोहोचल्यानंतर त्याचा पुन्हा वापर करू नये, असे त्यांचे वैयक्तिक मत आहे. आरक्षण मिळाले, त्याचा फायदा घेतला, एक पिढी शिकली, रोजगार मिळाला आणि एका विशिष्ट स्तरावर आली, तर त्यानंतरच्या पिढीला आरक्षणाचा फायदा मिळू नये, असे त्यांनी सांगितले. मात्र त्यासाठी त्या स्तरावर आधी पोहोचवावे लागेल, असेही त्यांनी स्पष्ट केले. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी आरक्षण करताना दहा वर्षांसाठी करा, नाही झाले तर पुढे थोडे वाढवा, असे म्हटले होते, याची आठवणही त्यांनी करून दिली.
संविधान हे सर्वांना समान संधी मिळावी यासाठीच तयार करण्यात आले होते, असे मुंढे म्हणाले. जोपर्यंत समाजात असमानता आहे, तोपर्यंत आरक्षण राहणारच आहे, याबद्दल दुमत असण्याचे कारण नाही. समानता सर्वांसाठी असावी. जेव्हा ती वेळ येईल, तेव्हा आरक्षण नक्कीच संपले पाहिजे. मात्र ती वेळ भारतात अजून आलेली नाही. ती वेळ आणण्याची जबाबदारी नव्या पिढीकडे आहे. मनातील, जातीची आणि धर्माची उतरंड कमी करून समानतेला सुरुवात केली, तर प्रश्न आपोआप सुटायला लागतील, असे त्यांनी सांगितले.
समान संधी म्हणजे काय?
समान संधीचा अर्थ सर्वांना एका रेषेपर्यंत आणून उभे करणे एवढाच नाही, तर त्यांना पुढे जाण्यासाठी सक्षम बनवणे असा आहे, असे मुंढे यांनी स्पष्ट केले. उदाहरण देताना ते म्हणाले की, काही विद्यार्थ्यांना पुणे किंवा मुंबईतील चांगल्या महाविद्यालयांत शिकण्याची संधी आधीपासूनच मिळते. दुसरीकडे बीड किंवा गडचिरोली जिल्ह्यातील विद्यार्थी कसेबसे पदवीचे शिक्षण पूर्ण करतो. तो पदवीधर असतो, पण सक्षम नसतो. समाजातील दुजाभाव महिलांसोबतही आहे. आरक्षण हे सकारात्मक भेदभाव आहे, जेणेकरून वंचित घटकांना खऱ्या अर्थाने समान संधी मिळावी. काही वर्षांपूर्वी फार कमी मुली पदवीधर व्हायच्या आणि तिन्ही सैन्यदलांत फार कमी महिला सर्वोच्च पदांपर्यंत पोहोचल्या आहेत, याकडेही त्यांनी लक्ष वेधले. त्यामुळे संधी द्यावीच लागेल; फक्त त्याचा निकष काय असावा, यावर चर्चा होऊ शकते, असे मुंढे म्हणाले.
Leave a Reply