काही लोकांना कितीही प्रश्न विचारले तरी ते मनातली गोष्ट सांगत नाहीत. विशेषतः मुलांना शाळेत काय घडलं, मित्रांसोबत काय झालं किंवा काही त्रास आहे का, असे विचारले की त्यांचे ठरलेले उत्तर असते – काही नाही. अशा वेळी सतत प्रश्न विचारण्याऐवजी संवादाची एक छोटीशी पद्धत वापरून पाहता येते. तिला ‘मिरर टेक्निक’ असे म्हणतात. या पद्धतीमुळे समोरच्या व्यक्तीला मोकळेपणा वाटतो आणि बोलण्यासाठी प्रोत्साहन मिळते. मुलांशी संवाद साधताना तसेच कामाच्या ठिकाणीही ही पद्धत उपयुक्त ठरू शकते.
मिरर टेक्निक म्हणजे काय?
मिरर टेक्निकमध्ये समोरची व्यक्ती बोलताना तिच्या वाक्यातील शेवटचे दोन-तीन महत्त्वाचे शब्द किंवा एखादा ठळक मुद्दा शांतपणे पुन्हा बोलायचा असतो. प्रश्न विचारण्याऐवजी तेच शब्द पुन्हा उच्चारल्यामुळे समोरच्या व्यक्तीला आपले बोलणे लक्षपूर्वक ऐकले जात आहे, असे जाणवते. त्यामुळे ती अधिक माहिती सांगू लागते आणि संवाद पुढे सरकतो.
मुलांशी बोलताना ही पद्धत कशी वापरावी?
मुलांना दिवसभरात काय घडले हे विचारले की अनेकदा ती फारसे काही सांगत नाहीत. शाळेत काय झाले, मित्रांशी भांडण झाले का किंवा शिक्षकांनी काही सांगितले का, असे प्रश्न विचारले तरी उत्तर मिळेलच असे नाही. अशा वेळी मुलांवर प्रश्नांचा भडिमार करण्याऐवजी त्यांच्याशी सहज गप्पा मारायला सुरुवात करावी. उदाहरणार्थ, मूल म्हणाले, ‘आज शाळेत माझी मैत्रीण माझ्याशी बोलली नाही’, तर लगेच कारण विचारण्याऐवजी ‘मैत्रीण बोलली नाही’ असे शांतपणे म्हणावे. त्यानंतर मूल स्वतःहून काय घडले, त्याला कसे वाटले किंवा मैत्रिणीने असे का केले, हे सांगू शकते. अशा प्रकारे मुलांना स्वतःच्या भावना व्यक्त करण्यासाठी संधी मिळते.
ही पद्धत वापरताना समोरच्या व्यक्तीचे शब्द केवळ पोपटासारखे पुन्हा पुन्हा बोलू नयेत. आवाज शांत ठेवावा, चेहऱ्यावर सहज भाव असावेत आणि समोरच्या व्यक्तीला बोलण्यासाठी पुरेसा वेळ द्यावा. वारंवार शब्दांची पुनरावृत्ती केल्यास समोरच्याला कृत्रिम किंवा विचित्र वाटू शकते. त्यामुळे योग्य वेळी आणि सहजपणे ही पद्धत वापरणे महत्त्वाचे आहे. मिरर टेक्निक म्हणजे कोणाच्या मनातील गुपित जबरदस्तीने बाहेर काढण्याची युक्ती नाही; तर समोरच्या व्यक्तीचे बोलणे लक्षपूर्वक ऐकून तिला अधिक मोकळेपणाने व्यक्त होण्यासाठी प्रोत्साहन देण्याची एक संवादपद्धत आहे.
Leave a Reply