अनेक घरांमध्ये देवांच्या मूर्तीखाली लाल रंगाचे वस्त्र किंवा आसन ठेवलेले दिसते. मात्र धार्मिक परंपरा आणि वास्तुशास्त्रानुसार देवघरात लाल वस्त्र ठेवताना काही गोष्टींची काळजी घेणे आवश्यक असल्याचे सांगितले जाते. हिंदू धर्मात घरातील देवघराला अत्यंत पवित्र आणि महत्त्वाचे स्थान आहे. देवघराची रचना, देवतांच्या मूर्तींची मांडणी, पूजेचे साहित्य आणि देवांना अर्पण केले जाणारे वस्त्र या प्रत्येक गोष्टीकडे विशेष लक्ष दिले जाते. त्यामुळे देवघरात लाल वस्त्र ठेवणे योग्य आहे का आणि कोणत्या देवतेसाठी कोणता रंग वापरावा, हे जाणून घेणे उपयुक्त ठरते.
लाल रंगाचे धार्मिक महत्त्व
हिंदू धर्मात लाल रंगाला विशेष महत्त्व आहे. हा रंग शक्ती, उत्साह, सौभाग्य आणि मांगल्याचे प्रतीक मानला जातो. विशेषतः देवी दुर्गा, महालक्ष्मी आणि इतर शक्तिस्वरूप देवतांच्या पूजेमध्ये लाल रंगाचे वस्त्र अर्पण करण्याची परंपरा आहे. लाल रंग देवीचे आवडते वस्त्र मानले जाते. त्यामुळे देवीच्या मूर्तीखाली लाल रंगाचे आसन ठेवणे किंवा देवीला लाल वस्त्र अर्पण करणे शुभ मानले जाते. धार्मिक मान्यता आणि वास्तुशास्त्रानुसार देवघरात लाल वस्त्र ठेवताना सर्वप्रथम त्याची स्वच्छता आणि पवित्रता जपावी. देवांच्या मूर्तीखाली ठेवलेले वस्त्र नियमितपणे स्वच्छ करावे. फाटलेले, मळलेले किंवा जीर्ण झालेले वस्त्र वापरणे टाळावे, अशी धार्मिक मान्यता आहे. देवांसाठी वापरले जाणारे वस्त्र शक्यतो सुती किंवा रेशमी असावे. पूजेसाठी वापरलेले वस्त्र इतर दैनंदिन कामांसाठी वापरू नये. तसेच प्रत्येक देवतेच्या मूर्तीखाली स्वतंत्र आणि स्वच्छ आसन ठेवण्याची परंपरा पाळता येते.
कोणत्या देवतेसाठी कोणता रंग?
देवघरातील सर्वच देवतांसाठी लाल रंगाचे वस्त्र वापरणे आवश्यक नाही. प्रत्येक देवतेच्या स्वरूपानुसार वेगवेगळ्या रंगांच्या वस्त्रांना धार्मिक परंपरेत महत्त्व दिले जाते. देवी लक्ष्मी आणि दुर्गा यांच्या पूजेमध्ये लाल रंगाला विशेष महत्त्व आहे. लाल रंग शक्ती, समृद्धी, सौभाग्य आणि मांगल्याचे प्रतीक मानला जातो. त्यामुळे देवीला लाल साडी, लाल ओढणी किंवा लाल रंगाचे आसन अर्पण केले जाते. भगवान विष्णू आणि श्रीकृष्ण यांना पिवळा रंग प्रिय मानला जातो. त्यामुळे त्यांच्या मूर्तीला पिवळे वस्त्र किंवा पितांबर अर्पण करण्याची परंपरा आहे. पिवळा रंग ज्ञान, मांगल्य आणि समृद्धीचे प्रतीक मानला जातो. भगवान शिव यांच्या पूजेमध्ये पांढऱ्या रंगाला महत्त्व आहे. पांढरा रंग शांती, पवित्रता आणि वैराग्याचे प्रतीक मानला जातो. त्यामुळे शिवाच्या पूजेसाठी पांढरे किंवा स्वच्छ वस्त्र वापरण्याची परंपरा आहे. गणपतीच्या पूजेमध्ये लाल आणि पिवळ्या रंगांच्या वस्त्रांना महत्त्व दिले जाते. त्यामुळे गणेशाच्या मूर्तीसाठी या रंगांचे आसन किंवा वस्त्र वापरले जाते.
वास्तुशास्त्रात रंगांना विशेष महत्त्व दिले जाते. लाल रंग ऊर्जा, उत्साह आणि शक्तीचे प्रतीक मानला जातो. त्यामुळे देवघरात देवीच्या पूजेसाठी लाल रंगाचा वापर केला जातो. मात्र संपूर्ण देवघर लाल रंगाने सजवण्याऐवजी मर्यादित प्रमाणात लाल रंगाचा वापर करावा, अशी काही वास्तुशास्त्रीय मते आहेत. देवघर नेहमी स्वच्छ, प्रसन्न आणि प्रकाशमान ठेवावे. पूजेच्या जागेत अनावश्यक वस्तूंचा साठा करू नये. देवांच्या मूर्ती व्यवस्थित मांडाव्यात आणि पूजा करताना शांत वातावरण राखावे. देवघरात लाल वस्त्र ठेवणे अशुभ असल्याची कोणतीही सार्वत्रिक धार्मिक मान्यता नाही. उलट देवीच्या पूजेमध्ये लाल रंगाला विशेष स्थान आहे. मात्र प्रत्येक देवतेच्या स्वरूपानुसार वस्त्राचा रंग निवडणे ही पारंपरिक पद्धत आहे. घरातील कुलाचार आणि पूजापद्धतीनुसार वस्त्र निवडावे. देवघरात लाल वस्त्र ठेवणे चुकीचे नाही. मात्र वस्त्र स्वच्छ असावे, देवतेच्या स्वरूपानुसार रंग निवडावा आणि देवघराची पवित्रता जपावी. धार्मिक परंपरेत वस्त्राच्या रंगापेक्षा श्रद्धा, भक्तिभाव आणि मनापासून केलेली पूजा यांना अधिक महत्त्व दिले जाते.
Leave a Reply