लहान मुले ही देवाघरची फुले असतात, असे आपण नेहमी म्हणतो. त्यांचे निरागस हास्य, त्यांची स्वप्ने आणि त्यांचे भविष्य सुरक्षित ठेवणे हे कोणत्याही सुसंस्कृत समाजाचे पहिले कर्तव्य असते. मात्र, आजच्या आधुनिक युगातही जगाच्या कानाकोपऱ्यात लाखो निष्पाप मुले लैंगिक शोषण, गैरवर्तन आणि हिंसाचाराची शिकार होत आहेत. या गंभीर सामाजिक समस्येविरुद्ध जागतिक स्तरावर आवाज उठवण्यासाठी आणि समाजाला जागे करण्यासाठी दरवर्षी १८ नोव्हेंबर रोजी बाल लैंगिक शोषण, गैरवर्तन आणि हिंसाचार प्रतिबंध व उपचार जागतिक दिन साजरा केला जातो.
संयुक्त राष्ट्रांचा ठराव आणि दिनाचे उद्दिष्ट
संयुक्त राष्ट्र महासभेने २०२२ मध्ये नोव्हेंबर महिन्याची ही तारीख अधिकृतपणे जाहीर केली होती. या दिवसाचा मुख्य उद्देश मुलांवरील लैंगिक गुन्हे, त्यांना सहन करावा लागणारा खोल मानसिक आघात आणि विविध प्रकारच्या हिंसाचाराबद्दल जागतिक पातळीवर जनजागृती निर्माण करणे हा आहे. अनेकदा समाजातील बदनामीच्या भीतीने किंवा लाजेपोटी असे गुन्हे लपवले जातात, ज्यामुळे पीडित मुलांना न्याय मिळत नाही आणि गुन्हेगारांचे धाडस वाढते. त्यामुळे या विषयावरील मौन तोडून, मुलांचे संरक्षण ही केवळ त्यांच्या कुटुंबाचीच नव्हे, तर संपूर्ण समाजाची सामूहिक जबाबदारी आहे, हा अत्यंत महत्त्वाचा संदेश या दिवसाच्या माध्यमातून जगभरात पोहोचवला जातो.
१८ नोव्हेंबर हा दिवस केवळ औपचारिकता नसून, तो कृती करण्याचा दिवस आहे. या दिवशी मुलांच्या मूलभूत हक्कांचे संरक्षण करणे, त्यांना घरात, शाळेत आणि समाजात वावरताना पूर्णपणे सुरक्षित वातावरण निर्माण करून देणे यावर विशेष भर दिला जातो. लहान मुलांवर अत्याचार करणाऱ्या गुन्हेगारांवर कायद्याचा वचक बसावा यासाठी कठोरात कठोर कारवाई करणे आणि न्यायप्रक्रिया वेगवान करणे अत्यंत आवश्यक आहे.
जागृतीचे उपक्रम आणि उपचारांचे महत्त्व
या निमित्ताने जगभरातील विविध शाळा, महाविद्यालये, स्वयंसेवी सामाजिक संस्था आणि सरकारी यंत्रणांद्वारे विशेष जनजागृती मोहीम, कार्यशाळा आणि संवेदनशीलता कार्यक्रम आयोजित केले जातात. लहान मुलांना चांगला स्पर्श आणि वाईट स्पर्श याबद्दल सोप्या भाषेत माहिती देणे, पालकांना मुलांशी मोकळेपणाने संवाद साधण्यासाठी प्रवृत्त करणे आणि शिक्षकांना मुलांच्या वागण्यातील बदल ओळखण्याचे प्रशिक्षण देणे, असे अनेक उपक्रम या दिवशी राबवले जातात. आजच्या डिजिटल युगात मुले इंटरनेट आणि सोशल मीडियाचा मोठ्या प्रमाणावर वापर करत असल्याने, ऑनलाइन माध्यमातून होणारे सायबर लैंगिक शोषण रोखण्यासाठीही विशेष मार्गदर्शन केले जाते.
या जागतिक दिनाच्या नावातच प्रतिबंध सोबतच उपचार या शब्दाचा आवर्जून समावेश करण्यात आला आहे. जेव्हा एखाद्या लहान मुलावर लैंगिक अत्याचार किंवा हिंसाचार होतो, तेव्हा त्याच्या शरीरापेक्षा त्याच्या कोवळ्या मनावर झालेले घाव अधिक खोल असतात. या मानसिक आघातामुळे मुले स्वतःच्या कोशात जातात, त्यांच्यात प्रचंड भीती, न्यूनगंड आणि नैराश्य निर्माण होते, ज्याचा परिणाम त्यांच्या संपूर्ण आयुष्यावर आणि भविष्यातील जडणघडणीवर होऊ शकतो. म्हणूनच, गुन्हेगाराला शिक्षा होण्याइतकेच पीडित मुलाला या मानसिक धक्क्यातून बाहेर काढणे महत्त्वाचे असते. अशा मुलांना समाजाने किंवा नातेवाईकांनी दोष न देता, त्यांना मोठ्या प्रेमाने, आपुलकीने आणि समुपदेशनाद्वारे आधार देणे गरजेचे आहे. पीडित मुलांच्या शारीरिक आणि मानसिक उपचारांसाठी दर्जेदार वैद्यकीय सुविधा, मानसोपचारतज्ज्ञांची मदत आणि त्यांच्या सन्मानजनक पुनर्वसनाची व्यवस्था करणे ही सरकार आणि समाजाची प्राथमिकता असली पाहिजे.
मुलांवरील कोणत्याही प्रकारच्या शोषणाला आणि हिंसाचाराला वेळीच प्रतिबंध करणे, आपल्या आजूबाजूला काही चुकीचे घडत असल्यास त्याकडे दुर्लक्ष न करता संबंधित यंत्रणांना कळवणे आणि पीडित मुलांच्या बरे होण्याच्या प्रक्रियेला खंबीर पाठिंबा देणे हे मानवतेचे मूलभूत कर्तव्य आहे. चला तर मग, या १८ नोव्हेंबरला आपण सर्वजण मिळून असा एक सुरक्षित समाज घडवण्याचा संकल्प करूया, जिथे प्रत्येक मूल निर्भयपणे हसेल, खेळेल आणि आपले सुंदर भविष्य घडवेल.
Leave a Reply