छत्रपती संभाजीनगर हे नाव घेतले की अजिंठा-वेरूळची लेणी, घृष्णेश्वराचे ज्योतिर्लिंग, देवगिरीचा किल्ला, बीबी का मकबरा आणि पाणचक्की डोळ्यांसमोर येतात. याच वारशामुळे या शहराला राज्याची पर्यटन राजधानी म्हटले जाते आणि दरवर्षी लाखो देशी-परदेशी पर्यटक येथे येतात.
मात्र या पर्यटकांचे स्वागत वाहतूक कोंडी, अपुऱ्या सोयी-सुविधा आणि प्रशासनाच्या उदासीनतेने होते. प्रवास सुखकर होण्याऐवजी पर्यटकांना त्रास सहन करावा लागतो आणि ही स्थिती जिल्ह्याच्या पर्यटन विकासातील मोठा अडसर बनली आहे.
देवगिरी घाटात तासन् तास खोळंबा
वेरूळ लेणी आणि घृष्णेश्वराच्या दर्शनासाठी जाणाऱ्या पर्यटकांना देवगिरी किल्ल्याच्या घाटात प्रचंड कोंडीचा सामना करावा लागतो. सुट्टीच्या दिवशी आणि पर्यटन हंगामात या मार्गावर वाहनांच्या लांबच लांब रांगा लागतात. तासन् तास अडकून पडल्याने पर्यटकांचा वेळ वाया जातो आणि प्रवासाचा उत्साहही मावळतो. या मार्गावर पर्यायी रस्ता उभारणे आता अपरिहार्य झाले आहे.
शहरातही परिस्थिती वेगळी नाही. बीबी का मकबरा, पाणचक्की आणि जुन्या वेशींकडे जाणारे रस्ते अरुंद आहेत आणि बेशिस्त वाहतुकीमुळे पर्यटकांची मोठी गैरसोय होते. सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्था अद्याप म्हणावी तितकी सक्षम झालेली नाही. महापालिकेची सिटी बस सेवा काही मोजक्याच मार्गांवर मर्यादित आहे. प्रमुख पर्यटनस्थळांना जोडणारी स्वतंत्र, नियमित आणि सहज उपलब्ध होणारी सार्वजनिक वाहतूक नसल्याने पर्यटकांना खासगी वाहनांचे अव्वाच्या सव्वा दर मोजावे लागतात.
समन्वयाचा अभाव; कृती आराखड्याची गरज
पर्यटनातून जिल्ह्याला मोठा महसूल आणि रोजगार मिळू शकतो, याची जाणीव असूनही धोरणात्मक पातळीवर ठोस पावले उचलली जात नाहीत. महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळ, भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण विभाग, महापालिका आणि जिल्हा प्रशासन यांच्यात समन्वयाचा अभाव दिसून येतो. या विभागांनी एकत्र येऊन पर्यटन विकासाचा कृती आराखडा तयार करावा, अशी अपेक्षा व्यक्त होत आहे. स्थानिक स्वयंसेवी संस्था, पर्यटन व्यावसायिक आणि नागरिकांचा सहभाग वाढवून पर्यटनाबाबत व्यापक जनजागृती करण्याचीही गरज आहे.
पर्यटनस्थळांना जोडणारी रस्ते जोडणी मजबूत करून रस्त्यांचे तातडीने रुंदीकरण करणे आवश्यक आहे. देवगिरी घाटातील कोंडी फोडण्यासाठी पर्यायी बायपास मार्ग आणि प्रशस्त वाहनतळांची निर्मिती व्हायला हवी. ऐतिहासिक वास्तू आणि पर्यटनस्थळांच्या आजूबाजूला झालेले अनधिकृत अतिक्रमण कठोरपणे हटवले पाहिजे. अतिक्रमण मुक्त परिसर झाल्यास या वास्तूंना खऱ्या अर्थाने मोकळा श्वास घेता येईल. केवळ कागदी घोषणांवर अवलंबून न राहता कृती झाली आणि राजकीय इच्छाशक्तीची प्रशासकीय गतिमानतेशी सांगड घातली गेली, तरच पर्यटनाची ही राजधानी खऱ्या अर्थाने पर्यटकांचे स्वागत करण्यास सज्ज होईल.
Leave a Reply