मानवाच्या अंतराळ संशोधनातील एक महत्त्वाचे यान ऐतिहासिक टप्प्याजवळ आले आहे. नासाचे व्हॉयेजर १ हे अंतराळयान १८ नोव्हेंबर २०२६ रोजी पृथ्वीपासून एक प्रकाशदिन इतके अंतर पार करणार आहे. मानवाने तयार केलेली एखादी वस्तू असा टप्पा गाठण्याची ही पहिलीच वेळ असणार आहे. १९७७ पासून सुरू असलेला या यानाचा प्रवास अंतराळ संशोधनाच्या इतिहासातील नवा विक्रम ठरणार आहे.
१८ नोव्हेंबरला व्हॉयेजर १ पृथ्वीपासून सुमारे २५.९ अब्ज किलोमीटर अंतरावर असेल. हे अंतर एका प्रकाशदिनी येते. म्हणजे प्रकाश पृथ्वीवरून व्हॉयेजर १ पर्यंत पोहोचायला २४ तास लागतात. त्यामुळे पृथ्वीवरून पाठवलेला संदेश यानापर्यंत पोहोचायला एक दिवस लागतो आणि त्याचे उत्तर परत येण्यासाठी आणखी एक दिवस लागतो. नासा आणि या यानामधील संदेशांची देवाणघेवाण पूर्ण व्हायला जवळपास ४८ तास लागतात.
१९७७ मध्ये प्रक्षेपण; गुरू आणि शनीचा वेध
नासाने ५ सप्टेंबर १९७७ रोजी व्हॉयेजर १ अंतराळयान प्रक्षेपित केले. ही मोहीम सौरमालेतील बाह्य ग्रहांचा अभ्यास करण्यासाठी होती. या प्रवासात यानाने गुरू आणि शनी ग्रहांचे जवळून निरीक्षण केले. या ग्रहांचे वातावरण, उपग्रह आणि कडे याबद्दल महत्त्वाची माहिती पृथ्वीवर पाठवली.
ऑगस्ट २०१२ मध्ये व्हॉयेजर १ ने सूर्याच्या प्रभावक्षेत्राची बाह्य सीमा, म्हणजे हेलिओपॉज, ओलांडली आणि आंतरतारकीय अवकाशात प्रवेश केला. हे करणारे ते पहिले मानवनिर्मित अंतराळयान ठरले. आजही हे यान पृथ्वीपासून दूर जात आहे आणि वैज्ञानिक माहिती पाठवत आहे.
ऊर्जा कमी होत असली तरी प्रवास सुरूच
जवळपास पन्नास वर्षांपासून सुरू असलेल्या व्हॉयेजर १ ला आता तांत्रिक अडचणी येत आहेत. या यानाला ऊर्जा देणाऱ्या यंत्रणेची ताकद कमी होत चालली आहे. त्यामुळे नासाचे अभियंते वीज कमी लागणारी काही वैज्ञानिक उपकरणे बंद करत आहेत. उपलब्ध वीज मुख्य उपकरणांसाठी वापरण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे. अलीकडे या यानाचा पृथ्वीशी संपर्क काही वेळ तुटला होता, पण पुन्हा संपर्क जोडता आला.
व्हॉयेजर १ प्रमाणेच त्याचे जुळे व्हॉयेजर २ ही अंतराळात कार्यरत आहे. व्हॉयेजर २ ला एक प्रकाशदिनाचे अंतर गाठायला नोव्हेंबर २०३५ पर्यंत थांबावे लागेल, असे दिसते. माणसाच्या चिकाटीचे आणि विज्ञानातील प्रगतीचे हे मिशन अजूनही अंतराळातील अनेक रहस्ये शोधत आहे.
Leave a Reply