कधी एखाद्या अनोळखी ठिकाणी गेल्यावर ते ठिकाण आधी पाहिल्यासारखे वाटते. एखाद्या व्यक्तीशी पहिल्यांदाच बोलत असताना तो संवाद यापूर्वी झाल्यासारखा वाटतो. एखादी घटना घडत असताना अगदी असाच प्रसंग आपल्या आयुष्यात पूर्वी घडल्याची भावना निर्माण होते. मानसशास्त्र आणि विज्ञानाच्या भाषेत या अनुभवाला डेजा व्हू म्हणतात. फ्रेंच भाषेतील या शब्दाचा अर्थ आधीच पाहिलेले असा होतो.
डेजा व्हू म्हणजे नेमके काय?
डेजा व्हू ही मेंदूशी संबंधित एक रंजक अनुभूती आहे. प्रत्यक्षात एखादा प्रसंग पहिल्यांदाच घडत असतो, मात्र मेंदूला तो आधी अनुभवल्याची जाणीव होते. या अनुभवाच्या वेळी संबंधित व्यक्तीला हा प्रसंग यापूर्वी नेमका कधी आणि कुठे अनुभवला होता, हे आठवत नाही. त्यामुळे काही क्षणांसाठी आश्चर्य वाटते.
मेंदूमध्ये काय घडते?
तज्ज्ञांच्या मते, डेजा व्हूचा संबंध मेंदूतील स्मरणशक्ती आणि माहितीवर प्रक्रिया करणाऱ्या भागांशी असू शकतो. मेंदू नवीन अनुभव आणि जुन्या आठवणी यांची तुलना करत असतो. या प्रक्रियेत काही क्षणांसाठी गोंधळ निर्माण झाला, तर सध्याचा अनुभव पूर्वी घडल्यासारखा वाटू शकतो. काही संशोधनांनुसार, मेंदूतील टेम्पोरल लोब आणि हिप्पोकॅम्पस या भागांचा स्मरणशक्तीशी संबंध असल्याने या अनुभूतीत त्यांची भूमिका असू शकते. मात्र या अनुभवामागील नेमकी यंत्रणा अद्याप पूर्णपणे स्पष्ट झालेली नाही.
कधी काळजी घ्यावी?
थकवा, झोपेची कमतरता, मानसिक ताण आणि मेंदूवर येणारा अतिरिक्त ताण यांचा अशा अनुभवांशी संबंध असू शकतो. विशेषतः तरुण आणि निरोगी व्यक्तींनाही अधूनमधून डेजा व्हूचा अनुभव येऊ शकतो. सामान्यतः काही सेकंद टिकणारा डेजा व्हू हा चिंतेचा विषय नसतो. मात्र असे अनुभव वारंवार येत असतील आणि त्यासोबत चक्कर येणे, गोंधळ किंवा शुद्ध हरपण्यासारखी लक्षणे दिसत असतील, तर डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.
स्रोत: मूळ बातमी
Leave a Reply