दिवाळीच्या फराळानंतर लिव्हरची काळजी कशी घ्याल?

दिवाळीच्या रात्री उशिरापर्यंत चालणाऱ्या मेजवान्या, तळलेले समोसे, काजू कतली आणि मद्याचे पेग… सणाचा हा आठवडा मनसोक्त खाण्यापिण्यात घालवला तरी चालतो, असे आपण मानतो. त्यानंतर जिममध्ये घाम गाळून ही चरबी काढून टाकू, असा आपला समज असतो.

पण येथेच आपण एका मोठ्या भ्रमात जगत असतो, ज्याला ‘दिवाळी डिटॉक्स भ्रम’ म्हटले जाते. लिव्हर ही कोणतीही यांत्रिक टाकी नाही की जिथे घाण साचवली आणि नंतर ती धुवून साफ केली. लिव्हर हा अत्यंत संवेदनशील आणि चयापचय करणारा महत्त्वाचा अवयव आहे.

सणाच्या खाण्याचा लिव्हरवर काय परिणाम होतो?

जेव्हा आपण शुद्ध साखरेचे पदार्थ, पुन्हा वापरलेल्या तेलातील तळलेले फराळाचे पदार्थ आणि उशिरा रात्रीचे मद्यपान करतो, तेव्हा पोर्टल वेनवर अतिरिक्त ताण येतो. आधुनिक यकृतशास्त्रानुसार यामुळे लिव्हरमध्ये चरबी वेगाने साचते आणि शरीरात जळजळ वाढवणारे घटक वाढतात.

आयुर्वेदाच्या दृष्टीने हा ‘यकृत संचय’ आणि ‘अग्नीमंद’ होण्याचा काळ आहे. आयुर्वेदात यकृत हे ‘रंजन पित्ताचे’ मुख्य स्थान मानले जाते, जे रक्ताची गुणवत्ता सुधारण्याचे काम करते. रात्री उशिरा जड, तळलेले आणि गोड पदार्थ खाल्ल्याने लिव्हरमधील पचन अग्नी पूर्णपणे कोलमडतो.

या प्रक्रियेमुळे ऊर्जेऐवजी शरीरात एक चिकट, विषारी घटक तयार होतो, ज्याला ‘आम’ म्हणतात. हे आम शरीरातील सूक्ष्म वाहिन्या बंद करते, त्यामुळे पित्त प्रवाहात अडथळा येतो आणि छातीत जळजळ, आम्लपित्त व थकवा जाणवतो.

जैविक घड्याळ आणि रात्रीचे खाणे

दिवाळीतील लिव्हरच्या नुकसानाचे मूळ कारण आपल्या शरीराच्या जैविक घड्याळात दडलेले आहे. आपले लिव्हर एका कडक नियमानुसार आणि घड्याळाप्रमाणे काम करत असते. आयुर्वेदानुसार सकाळी दहा ते दुपारी दोन या वेळेत पित्ताची आणि लिव्हरची चयापचय क्षमता सर्वाधिक असते.

याउलट, रात्री दहा ते पहाटे दोन या वेळेत लिव्हरची अंतर्गत डिटॉक्स आणि पेशींच्या दुरुस्तीची वेळ असते, जड अन्न पचवण्याची नाही. रात्री उशिरा मेजवानीत जाऊन फराळ आणि मिठाई खाल्ल्यामुळे आपण विश्रांती घेणाऱ्या लिव्हरला बळच पुन्हा कामाला लावतो. यामुळे खाल्लेल्या प्रत्येक कॅलरीचे थेट चरबीत रूपांतर होऊ लागते.

घरगुती मसाल्यांचा उपाय

सणाच्या आनंदापासून दूर राहण्याची गरज नाही. स्वयंपाकघरातील मसाल्यांचा वापर करून लिव्हरचे रक्षण करता येते. मेजवानीला जाण्यापूर्वी अर्धा चमचा सेंद्रिय हळद आणि अर्धा चमचा आवळा पावडर किंवा ताजा आवळा रस घेता येतो. हळदीमधील क्युर्क्युमिन शरीराची जळजळ कमी करते, तर आवळा रक्तातील साखरेची पातळी नियंत्रित ठेवण्यास मदत करतो.

सणाच्या दिवसांत साध्या पेयाऐवजी धने, जिरे आणि बडीशेप उकळून तयार केलेले पाणी प्यावे. यात चिमूटभर काळमेघ किंवा मिल्क थिसल पावडर घातल्यास लिव्हरमधील विषारी घटक सहज बाहेर पडतात.

सकाळी उठल्यावर जड किंवा अपचनासारखे वाटत असेल, तर एक कप पाण्यात अर्धा चमचा सुंठ पावडर आणि एक चमचा कुटलेले धने उकळून ते पाणी प्यावे. यामुळे पचनक्रिया वेगाने होते आणि आदल्या रात्रीचे अन्न पचण्यास मदत होते.

१६:८ आहाराचा नियम

सणाच्या दिवसांत आरोग्याशी तडजोड न करता योग्य खाण्याच्या सवयी अंगीकारणे महत्त्वाचे आहे. १६:८ चा नियम पाळावा, म्हणजेच दिवसातील आठ तासांच्या काळात योग्य तो आहार घ्यावा आणि उरलेल्या पंधरा ते सोळा तास काहीही खाणे टाळावे. यामुळे लिव्हरला स्वतःला पुनरुज्जीवित करण्यासाठी आणि पुढील दिवसाचा ताण सहन करण्यासाठी पूर्ण वेळ मिळतो.

सणाच्या काळात टोकाचा उपवास करणे किंवा सतत खात राहणे या दोन्ही गोष्टी टाळाव्यात. ‘डिटॉक्स’च्या भ्रमात न राहता दिवाळीच्या काळात लिव्हरच्या नैसर्गिक चक्राचा आदर करणे हाच उत्तम आरोग्याचा मार्ग आहे. योग्य आहार, घरगुती मसाल्यांचे उपाय आणि जीवनशैलीतील थोडेसे नियोजन यांमुळे सणाचा आनंदही कायम राहील आणि लिव्हरही निरोगी राहील.

स्रोत: मूळ बातमी