जगात सोने २४% स्वस्त, भारतात फक्त २०% का?

जागतिक स्तरावर सध्या सोन्याच्या दरांत मोठी घसरण होत आहे. शुक्रवारी स्पॉट सोन्याचा भाव प्रति औंस ४,०६८.७१ डॉलरवर बंद झाला. हा भाव २९ जानेवारी २०२६ मध्ये नोंदवलेल्या ५,३७९ डॉलरच्या विक्रमी उच्चांकापेक्षा जवळपास २४ टक्के कमी आहे. एखादी वस्तू तिच्या विक्रमी उच्चांकावरून २० टक्के किंवा त्याहून अधिक घसरते, तेव्हा ती बेअर मार्केटमध्ये किंवा तीव्र मंदीच्या टप्प्यात दाखल झाली आहे असे मानले जाते.

भारतात घसरण केवळ २० टक्के

भारतात मात्र चित्र थोडे वेगळे आहे. ऑल इंडिया सराफा असोसिएशनच्या मते, राष्ट्रीय राजधानी दिल्लीत धनतेरसच्या दिवशी ९९.९ टक्के शुद्ध सोन्याचा भाव प्रति १० ग्रॅम १,४६,३०० रुपयांवर बंद झाला. हा भाव २९ जानेवारी रोजी १,८३,००० रुपयांच्या विक्रमी उच्चांकावर पोहोचला होता. याचा अर्थ, भारतात भावात जवळपास २० टक्के घसरण झाली आहे. त्यामुळे प्रश्न निर्माण होतो की भारतीय खरेदीदारांना ४ टक्क्यांचा फायदा का आणि कसा झाला.

पहिले कारण: आयात शुल्कातील वाढ

जागतिक आणि भारतीय सोन्याच्या किमतींमधील या फरकाचे मुख्य कारण भारत सरकारच्या कर धोरणांमध्ये आणि चलन बाजारामध्ये दडलेले आहे. भारत आपल्या सोन्याचा बहुतांश भाग परदेशातून आयात करतो. त्यामुळे देशातील सोन्याच्या किमती आंतरराष्ट्रीय सोन्याच्या दराव्यतिरिक्त इतर दोन प्रमुख घटकांवर अवलंबून असतात. जानेवारीमध्ये जेव्हा सोन्याच्या किमती विक्रमी उच्चांक पातळीवर पोहोचल्या होत्या, तेव्हा भारताने सोन्यावर ६ टक्के आयात शुल्क लावले होते. १३ मे रोजी सरकारने यात सुधारणा करून सोने आणि चांदीवरील प्रभावी शुल्क १५ टक्क्यांपर्यंत वाढवले. यामध्ये १० टक्के मूलभूत सीमा शुल्क आणि ५ टक्के कृषी पायाभूत सुविधा उपकराचा समावेश आहे. या निर्णयाचा उद्देश आयात कमी करणे आणि रुपया व परकीय चलन साठ्यावरील दबाव कमी करणे हा होता. हा दबाव आंतरराष्ट्रीय तेलाच्या वाढलेल्या किमतींमुळे आधीच निर्माण झाला होता. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी नागरिकांना वर्षभर सोने न खरेदी करण्याचे आवाहन केल्यानंतर काही दिवसांतच हा निर्णय घेण्यात आला. या ९ टक्के कर वाढीमुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारातील सोन्याच्या किमतींमधील घसरणीचा परिणाम मोठ्या प्रमाणात कमी झाला. त्यामुळे येथील किमती जागतिक बाजाराइतक्या घसरण्यापासून रोखल्या गेल्या.

दुसरे कारण: कमजोर रुपया

सोन्याच्या किमती डॉलरशी जोडलेल्या आहेत. त्यामुळे जागतिक बाजारात कोणताही बदल झाला नसला तरी रुपया कमजोर झाल्यास स्थानिक सोन्याच्या किमती वाढतात. २९ जानेवारी रोजी रुपया डॉलरच्या तुलनेत सुमारे ९२ वर होता, जी त्यावेळची त्याची आतापर्यंतची सर्वात नीच पातळी होती. याचा अर्थ भारतीय आयातदारांना आता परदेशातून सोने खरेदी करण्यासाठी जास्त रुपये मोजावे लागत आहेत. या घटकामुळे देशांतर्गत सोन्याच्या किमती आणखी खाली घसरण्यापासून रोखल्या गेल्या. यामुळेच भारतातील सोन्याच्या किमती तब्बल २४ टक्क्यांनी घसरल्या नाहीत, तर केवळ २० टक्क्यांनी घसरल्या.

स्रोत: मूळ बातमी