नरक चतुर्दशी-लक्ष्मीपूजन एकाच दिवशी; जाणून घ्या शुभ मुहूर्त

यंदा दिवाळीच्या सणात एक विशेष योग जुळून आला आहे. रविवार, ८ नोव्हेंबर २०२६ रोजी नरक चतुर्दशी आणि लक्ष्मीपूजन एकाच दिवशी साजरे केले जाणार आहे. महाराष्ट्रातील पंचांगानुसार या दिवशी पहाटे नरक चतुर्दशीचे अभ्यंगस्नान, तर संध्याकाळी लक्ष्मीपूजन केले जाणार आहे. त्यामुळे भाविकांना एकाच दिवशी दोन्ही सणांचे धार्मिक विधी पार पाडावे लागणार आहेत.

दोन्ही सण एकाच दिवशी का?

हिंदू पंचांगातील तिथींच्या गणितामुळे यंदा नरक चतुर्दशी आणि लक्ष्मीपूजन एकाच दिवशी आले आहे. ७ नोव्हेंबर रोजी सकाळी १० वाजून ४७ मिनिटांनी कृष्ण पक्षातील चतुर्दशी तिथी सुरू होत असून, ८ नोव्हेंबर रोजी सकाळी ११ वाजून २७ मिनिटांनी ती संपणार आहे. त्यानंतर अमावस्या तिथी सुरू होईल. नरक चतुर्दशीचे अभ्यंगस्नान सूर्योदयापूर्वी चतुर्दशी तिथी असताना केले जाते, तर लक्ष्मीपूजन अमावस्या तिथीच्या प्रदोषकाळात केले जाते. त्यामुळे यंदा दोन्ही धार्मिक विधी ८ नोव्हेंबर रोजी पार पडणार आहेत.

अभ्यंगस्नानाचा शुभ मुहूर्त

धार्मिक मान्यतेनुसार नरक चतुर्दशीच्या दिवशी पहाटे अभ्यंगस्नान करण्याची परंपरा आहे. या दिवशी सूर्योदयापूर्वी अंगाला तेल आणि उटणे लावून स्नान केले जाते. या स्नानामुळे पापांचा नाश होऊन शरीर आणि मनाची शुद्धी होते, अशी धार्मिक मान्यता आहे. अभ्यंगस्नानाचा मुहूर्त पहाटे ५:४५ ते सकाळी ६:४२ असा आहे. सूर्योदय सकाळी ६:४२ वाजता होईल. अभ्यंगस्नानानंतर नवीन किंवा स्वच्छ कपडे परिधान करून देवदर्शन घ्यावे.

पौराणिक कथेनुसार भगवान श्रीकृष्णांनी नरकासुराचा वध करून त्याच्या अत्याचारातून जनतेची मुक्तता केली होती. या विजयाच्या स्मरणार्थ नरक चतुर्दशी साजरी केली जाते. या दिवशी पहाटे अभ्यंगस्नान केल्यानंतर देवघरात दिवा लावावा. भगवान श्रीकृष्णाची पूजा करून फुले, अक्षता आणि नैवेद्य अर्पण करावा. काही ठिकाणी यमदीपदान करण्याचीही परंपरा आहे. घराच्या प्रवेशद्वाराजवळ दक्षिण दिशेला दिवा लावून यमदेवाला प्रार्थना केली जाते.

लक्ष्मीपूजनाचा शुभ मुहूर्त

दिवाळीतील सर्वात महत्त्वाचा धार्मिक विधी म्हणजे लक्ष्मीपूजन. अमावस्येच्या दिवशी प्रदोषकाळात देवी लक्ष्मीची पूजा करणे शुभ मानले जाते. महाराष्ट्रातील मुंबईसाठी ८ नोव्हेंबर रोजी लक्ष्मीपूजनाचा शुभ मुहूर्त संध्याकाळी ६:२७ ते रात्री ८:२७ असा आहे. प्रदोषकाळ संध्याकाळी ६:०२ ते रात्री ८:३४ असून वृषभ स्थिर लग्न संध्याकाळी ६:२७ ते रात्री ८:२७ आहे. अमावस्या तिथी सकाळी ११:२७ वाजता सुरू होईल. या मुहूर्तात लक्ष्मी, गणेश आणि सरस्वतीचे पूजन करणे शुभ मानले जाते. हे मुहूर्त स्थानिक पंचांगानुसार दिले आहेत. महाराष्ट्रातील इतर शहरांमध्ये सूर्योदय आणि स्थानिक गणनेनुसार काही मिनिटांचा फरक असू शकतो, त्यामुळे इतर शहरांतील भाविकांनी स्थानिक पंचांगानुसार वेळ निश्चित करावी.

दिवसभराचे नियोजन आणि तयारी

पहाटे ५:४५ ते ६:४२ या वेळेत तेल आणि उटणे लावून अभ्यंगस्नान करावे. त्यानंतर स्वच्छ कपडे परिधान करावेत. सकाळी ६:४२ नंतर भगवान श्रीकृष्णाचे स्मरण करून देवपूजा करावी आणि यमदीपदानाची परंपरा असल्यास ती पाळावी. सकाळ ते दुपार या वेळेत घराची सजावट, रांगोळी, फराळ आणि लक्ष्मीपूजनाची तयारी पूर्ण करावी. संध्याकाळी ६:०२ नंतर घरातील देवघर, प्रवेशद्वार आणि अंगणात पणत्या लावाव्यात. संध्याकाळी ६:२७ ते रात्री ८:२७ या शुभ मुहूर्तावर गणेश, लक्ष्मी आणि सरस्वतीचे पूजन करून आरती करावी.

लक्ष्मीपूजनाच्या दिवशी सकाळपासूनच घराची स्वच्छता करावी. प्रवेशद्वारावर सुंदर रांगोळी काढून फुलांची सजावट करावी. संध्याकाळी पूजेच्या ठिकाणी पाटावर लाल किंवा पिवळे वस्त्र अंथरून त्यावर देवी लक्ष्मी आणि भगवान गणेश यांच्या मूर्ती किंवा प्रतिमा स्थापित कराव्यात. पूजेसाठी हळद, कुंकू, अक्षता, फुले, हार, धूप, दीप, फळे, मिठाई आणि नैवेद्य तयार ठेवावा. सर्वप्रथम गणेशपूजन करावे. त्यानंतर देवी लक्ष्मीची विधिवत पूजा करून आरती करावी. घरात सुख, शांती, आरोग्य आणि आर्थिक समृद्धी नांदावी, अशी प्रार्थना करावी.

पूजा करताना काही नियम पाळावेत. अभ्यंगस्नान सूर्योदयापूर्वी करावे. पूजा करण्यापूर्वी घर आणि देवघर स्वच्छ ठेवावे. लक्ष्मीपूजनासाठी स्थानिक पंचांगातील शुभ मुहूर्त पाळावा. पूजेदरम्यान मन प्रसन्न आणि शांत ठेवावे. घरातील सर्व सदस्यांनी एकत्रितपणे आरती आणि प्रार्थना करावी. दिवे आणि पणत्या लावताना सुरक्षिततेची काळजी घ्यावी.

स्रोत: मूळ बातमी