तुमचा आहार बऱ्यापैकी संतुलित आहे, तुम्ही रोजची कामे व्यवस्थित करता आणि आरोग्याशी संबंधित कोणतीही तक्रार नाही, तरीही काळजी करण्यासारखे काहीच नाही असे म्हणता येत नाही. रक्तातील साखरेचे प्रमाण वाढणे आणि कोलेस्टेरॉलची पातळी बिघडणे या गोष्टी अनेक वर्षे कोणतीही ठळक लक्षणे न दाखवता हळूहळू आरोग्यावर परिणाम करू शकतात. लक्षणे दिसू लागतात तेव्हा शरीराचे काही प्रमाणात नुकसान आधीच झालेले असू शकते. २९ ऑक्टोबर रोजी जागतिक स्ट्रोक दिन साजरा करताना या दोन शांतपणे परिणाम करणाऱ्या घटकांबाबत जनजागृती करण्यावर भर देण्यात आला आहे.
साखर आणि कोलेस्टेरॉल शरीरावर कसा परिणाम करतात
ब्लड शुगर म्हणजे रक्तातील ग्लुकोज हा शरीराला ऊर्जा देणारा मुख्य स्रोत आहे. स्वादुपिंडातून तयार होणारे इन्सुलिन हे हार्मोन ग्लुकोजला शरीरातील पेशींमध्ये पोहोचण्यास मदत करते. इन्सुलिन योग्य प्रकारे काम करत नसेल किंवा शरीरात पुरेसे इन्सुलिन तयार होत नसेल तर रक्तातील साखर वाढते आणि हळूहळू मधुमेह होऊ शकतो. ही प्रक्रिया हळूहळू घडते; रक्तातील साखर अनेक महिने किंवा वर्षभर वाढलेली असली तरी मधुमेहाची नेहमीची लक्षणे जाणवतीलच असे नाही. प्री-डायबेटीस म्हणजे रक्तातील साखर सामान्यपेक्षा जास्त असणे पण अद्याप मधुमेहाच्या पातळीपर्यंत न पोहोचणे; योग्य तपासणी न केल्यास ही स्थितीही अनेकदा लक्षात येत नाही. कोलेस्टेरॉल हा शरीरातील एक चरबीयुक्त पदार्थ असून पेशी तयार करण्यासाठी आणि काही हार्मोन्सच्या निर्मितीसाठी त्याची गरज असते. मात्र एलडीएल म्हणजे वाईट कोलेस्टेरॉलचे प्रमाण जास्त झाल्यास ते रक्तवाहिन्यांच्या आतील भिंतींवर जमा होऊन प्लाक्स नावाचे थर तयार होतात, ज्यामुळे रक्तवाहिन्या अरुंद होतात आणि त्यांची लवचिकता कमी होते.
स्ट्रोकशी संबंध आणि कोणत्या तपासण्या कराव्यात
स्ट्रोक म्हणजे मेंदूचा झटका दोन प्रकारे येऊ शकतो. एका प्रकारात मेंदूला रक्तपुरवठा करणारी रक्तवाहिनी ब्लॉक होते आणि मेंदूपर्यंत ऑक्सिजन पोहोचत नाही; याला इस्केमिक स्ट्रोक म्हणतात. दुसऱ्या प्रकारात मेंदूतील रक्तवाहिनी फुटून रक्तस्राव होतो; याला हॅमरेजिक स्ट्रोक म्हणतात. एलडीएल कोलेस्टेरॉल जास्त असल्यास प्लाक्समुळे अडथळा निर्माण होऊन इस्केमिक स्ट्रोकचा धोका वाढतो, तर मधुमेहामुळे रक्तवाहिन्यांचे नुकसान होते, शरीरातील दाह वाढतो आणि अॅथेरोस्क्लेरोसिस ही प्रक्रिया वेगाने होते. उच्च रक्तदाब हा रक्तस्रावामुळे होणाऱ्या स्ट्रोकचा मोठा धोकादायक घटक आहे. अमेरिकेतील रोग नियंत्रण केंद्रांच्या माहितीनुसार मधुमेह असलेल्या व्यक्तींना हृदयविकार किंवा स्ट्रोक येण्याची शक्यता इतरांच्या तुलनेत जवळपास दुप्पट असते. ब्लड ग्लुकोज टेस्टमधून रक्तातील साखरेची सध्याची पातळी समजते, एचबीए१सी टेस्टमधून मागील दोन ते तीन महिन्यांतील सरासरी पातळी कळते, तर लिपिड प्रोफाइलमध्ये एकूण कोलेस्टेरॉल, एलडीएल, एचडीएल आणि ट्रायग्लिसराइड्स यांचे प्रमाण समजते. अॅपो ए, अॅपो बी आणि लिपोप्रोटीन (ए) या विशेष तपासण्यांमधून हृदय व रक्तवाहिन्यांशी संबंधित आजारांचा धोका अधिक स्पष्टपणे समजू शकतो, विशेषतः मधुमेह असलेल्या, कमी वयात हृदयविकार झालेल्या किंवा कुटुंबात हार्ट अटॅक अथवा स्ट्रोकचा इतिहास असलेल्या व्यक्तींसाठी.
जीवनशैली आणि स्ट्रोकची लक्षणे
वय, कौटुंबिक वैद्यकीय इतिहास, वजन, रक्तदाब आणि इतर धोकादायक घटक लक्षात घेऊन कोणत्या तपासण्या कराव्यात आणि किती वेळाने पुन्हा कराव्यात याबाबत डॉक्टर योग्य सल्ला देऊ शकतात. डॉक्टरांशी चर्चा न करता औषधे स्वतःहून बंद करू नयेत किंवा केवळ आहार आणि व्यायामाच्या मदतीने आजार नियंत्रणात ठेवता येईल असे गृहीत धरू नये. भाज्या, फळे, संपूर्ण धान्य, डाळी आणि फायबरयुक्त पदार्थांचा समावेश असलेला संतुलित आहार घ्यावा, साखरयुक्त पेये, अतिप्रक्रिया केलेले पदार्थ आणि जास्त मीठ असलेले पदार्थ मर्यादित ठेवावेत, दर आठवड्याला काही प्रमाणात मध्यम स्वरूपाचा व्यायाम करावा, तंबाखू आणि धूम्रपानापासून दूर राहावे, मद्यपान मर्यादित ठेवावे, वजन नियंत्रणात ठेवावे आणि डॉक्टरांनी दिलेली औषधे नियमित घ्यावीत. अचानक चेहरा एका बाजूला वाकडा होणे, हात किंवा पायात अशक्तपणा किंवा बधिरपणा जाणवणे, बोलताना अडचण येणे, शरीराचा तोल जाणे किंवा अचानक दृष्टीत बदल होणे ही स्ट्रोकची प्रमुख लक्षणे आहेत; यापैकी कोणतेही लक्षण जाणवल्यास तातडीने वैद्यकीय मदत घ्यावी. स्ट्रोकच्या उपचारांत सुरुवातीचा महत्त्वाचा वेळ म्हणजे गोल्डन अवर निर्णायक असतो, कारण प्रत्येक मिनिटाच्या विलंबामुळे मेंदूतील आणखी पेशी नष्ट होऊ शकतात. शेवटी, लक्षणे दिसण्याची वाट न पाहता आवश्यक आरोग्य तपासण्या वेळेवर करून घेणे आणि दरवर्षी नियमित आरोग्य तपासणीची सवय लावणे हाच संदेश आहे.
स्रोत: मूळ बातमी
Leave a Reply