दिवाळीनंतर ज्या दिवसाची प्रतीक्षा होती, तो दिवस आला आहे. वैदिक पंचांगानुसार २१ नोव्हेंबर २०२६ रोजी तुळशी विवाहास आरंभ झाला आहे. हिंदू धर्मात या दिवसाला विशेष धार्मिक महत्त्व आहे. कार्तिक महिन्यातील शुक्ल द्वादशीला अनेक ठिकाणी तुळशी विवाह साजरा केला जातो. या दिवशी तुळशी मातेचा विवाह भगवान विष्णूंच्या शाळिग्राम स्वरूपाशी लावण्याची परंपरा आहे. धार्मिक मान्यतेनुसार, तुळशी विवाह केल्याने घरात सुख-समृद्धी नांदते आणि कुटुंबात आनंदाचे वातावरण निर्माण होते. मात्र, विधी करताना काही नियम पाळणे महत्त्वाचे मानले जाते.
पूजेच्या दिवशी कोणत्या चुका टाळाव्यात?
तुळशी विवाहाच्या दिवशी सर्वप्रथम तुळशी वृंदावन स्वच्छ करावे. पूजेपूर्वी परिसराची स्वच्छता करून तुळशी रोपाभोवती रांगोळी काढावी. तुळशी मातेला सजवताना रोपाच्या फांद्या किंवा पाने मोडणार नाहीत, याची काळजी घ्यावी. धार्मिक परंपरेनुसार एकादशी, द्वादशी आणि काही विशिष्ट तिथींना तुळशीची पाने तोडणे टाळले जाते. त्यामुळे पूजेसाठी पानांची आवश्यकता असल्यास ती आधीच उपलब्ध करून ठेवावीत. अर्पण केलेले पदार्थ स्वच्छ आणि खाण्यायोग्य असावेत. पूजेच्या वेळी अस्वच्छ कपडे परिधान करू नयेत. तुळशी वृंदावनाजवळ कचरा किंवा अनावश्यक वस्तू ठेवू नयेत. विवाहविधी करताना घाईगडबड न करता श्रद्धेने पूजा करावी. तुळशीजवळ दिवा किंवा अगरबत्ती लावताना सुरक्षित अंतर ठेवावे आणि रोपाला कोणतीही इजा होणार नाही, याची विशेष काळजी घ्यावी.
तुळशी मातेला काय अर्पण करावे आणि काय टाळावे?
धार्मिक मान्यतेनुसार, तुळशी विवाहाच्या पूजेत हळद, कुंकू, अक्षता, फुले, हार आणि फळे अर्पण करण्याची परंपरा आहे. तुळशी मातेला वधूप्रमाणे सजवले जाते. काही ठिकाणी तुळशीच्या रोपाला साडी किंवा वस्त्र अर्पण केले जाते. ऊस, आवळा, चिंच आणि विविध फळांचा नैवेद्य दाखवण्याची प्रथा आहे. भगवान विष्णूंच्या शाळिग्राम स्वरूपाची पूजा करून तुळशी मातेचा विवाहविधी पार पाडला जातो. त्यानंतर आरती करून प्रसाद वाटला जातो.
तुळशी मातेला पूजनीय मानले जात असल्याने तिच्या रोपावर रासायनिक पदार्थ, सुगंधी द्रव्ये किंवा तेल टाकणे टाळावे. सुकलेली, खराब झालेली किंवा दुर्गंधी येणारी फुले अर्पण करू नयेत. पूजेच्या नावाखाली कापूर, अगरबत्तीची राख किंवा जळणारे पदार्थ थेट रोपावर ठेवू नयेत. दूध किंवा इतर द्रवपदार्थ मोठ्या प्रमाणात रोपाच्या मुळाशी ओतणेही टाळावे, कारण त्यामुळे रोपाच्या आरोग्यावर परिणाम होऊ शकतो. धार्मिक परंपरेनुसार तुळशीला सात्त्विक वस्तू अर्पण करणे शुभ मानले जाते, त्यामुळे नैवेद्यात मांसाहार किंवा मद्याचा समावेश करू नये. तुळशीच्या रोपाची पाने विनाकारण तोडू नयेत. तुळशी विवाह हा केवळ धार्मिक विधी नसून निसर्ग आणि वनस्पतींबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करण्याची परंपराही आहे. स्थानिक परंपरेनुसार विधींमध्ये काही फरक असू शकतो.
Leave a Reply