भारतीय रेल्वेच्या तिकीट आरक्षण व्यवस्थेत मोठे बदल होण्याची शक्यता आहे. 1983-84 पासून सुरू असलेली तब्बल 43 वर्षे जुनी आरएसी म्हणजेच रिझर्व्हेशन अगेन्स्ट कॅन्सलेशन ही व्यवस्था पूर्णपणे बंद करण्याचा विचार रेल्वे प्रशासनाकडून सुरू आहे. डिजिटल तिकीट तपासणीमुळे ही व्यवस्था आता नकोशी झाली आहे, असे रेल्वे वर्तुळात बोलले जात आहे. दुसरीकडे, मोठ्या गटाने प्रवास करणाऱ्यांसाठी मात्र दक्षिण पश्चिम रेल्वेने मोठा दिलासा दिला आहे.
आरएसी बंद करण्यामागचे कारण काय?
सध्याच्या आरएसी पद्धतीनुसार एका बर्थवर दोन प्रवाशांना बसण्याची सोय दिली जाते. मात्र, दोघांकडूनही पूर्ण तिकीट दर आकारला जातो. रेल्वेतील वरिष्ठ अधिकाऱ्यांच्या मते, नव्या डिजिटल यंत्रणेमुळे या सोयीची आधीइतकी गरज राहिलेली नाही.
तिकीट तपासणाऱ्यांकडे असलेल्या हँड-हेल्ड टर्मिनलमुळे कोणता प्रवासी ट्रेनमध्ये आलेला नाही, हे लगेच कळते. अशा रिकाम्या जागा पुढच्या स्थानकावरून करंट बुकिंगने उपलब्ध होऊ शकतात आणि तपासणीतील गडबडीलाही आळा बसतो.
सध्याचा कोटा किती?
साईड-लोअर बर्थमध्ये स्लीपरसाठी 7, थर्ड एसीसाठी 4 आणि सेकंड एसीसाठी 3 जागा आरएसीसाठी राखीव असतात. नव्या वंदे भारत स्लीपर गाड्यांमध्ये मात्र ही सोय नाही.
संसदीय समितीने काय सांगितले?
संसदीय लोकलेखा समितीने 4 फेब्रुवारी 2016 रोजी लोकसभेत दिलेल्या अहवालात पूर्ण बर्थ न मिळणाऱ्या आरएसी प्रवाशांकडून पूर्ण भाडे घेण्यावर आक्षेप नोंदवला होता आणि थोडा परतावा देण्याचा पर्याय सुचवला होता. मात्र, ई-तिकीट आणि खिडकीवरील तिकीट अशा दोन्ही प्रकारांत थोडा परतावा देण्याची तांत्रिक रचना करणे अवघड असल्याने आरएसी पूर्णपणे बंद करणे जास्त सोपे ठरेल, असे मत रेल्वे वर्तुळात बोलले जाते.
2015 च्या रद्दीकरण नियमानुसार प्रवासी आला नाही तर मूळ तिकिटाचे पैसे जप्त होतात आणि तीच जागा पुढे दुसऱ्या प्रवाशाला पूर्ण दरात देऊन रेल्वेचा महसूल तसाच राहतो.
गट आरक्षणासाठी मोठा दिलासा
लग्न, धार्मिक यात्रा, क्रीडा स्पर्धा तसेच शाळा-महाविद्यालयांच्या आणि सांस्कृतिक सहलींसाठी एकत्र जाणाऱ्या प्रवाशांच्या सोयीसाठी दक्षिण पश्चिम रेल्वेने मोठा निर्णय घेतला. बल्क किंवा ग्रुप बुकिंगसाठी असलेल्या बर्थच्या कमाल मर्यादेचे बंधन आता सैल केले आहे.
नव्या नियमांनुसार, चीफ रिझर्व्हेशन सुपरवायझर्स आणि स्टेशन मॅनेजर्स ठरलेल्या मर्यादेशिवाय सगळ्या श्रेणींमध्ये गट आरक्षणाला मान्यता देऊ शकतील. अॅडव्हान्स रिझर्व्हेशन पिरियड सुरू होईल त्या दिवशी सकाळी 9 वाजल्यापासून याचे अर्ज करता येतील. यासाठी प्रवासाचे कारण सांगणे तसेच प्रत्येक प्रवाशाचे पूर्ण नाव, वय, लिंग आणि पत्ता देणे गरजेचे राहील.
थोडक्यात, एकीकडे आरएसी बंद होण्याची शक्यता आहे, तर दुसरीकडे गटाने प्रवास करणाऱ्यांना मोठा दिलासा मिळाला आहे.
Leave a Reply