शुक्रवार, २० नोव्हेंबर २०२६ ▶
वेगवान महाराष्ट्र महाराष्ट्राच्या ताज्या बातम्या

त्रिपुरारी पौर्णिमा २०२६: त्रिपुर वातीचा दिवा का लावतात?

२४ नोव्हेंबर २०२६ रोजी त्रिपुरारी पौर्णिमा साजरी होणार आहे. या दिवशी शंकरासमोर ७५० वातींचा समूह असलेली त्रिपुर वात लावली जाते आणि शिव-विष्णूची हरिहर भेट होते.

त्रिपुरारी पौर्णिमा २०२६: त्रिपुर वातीचा दिवा का लावतात?

वैकुंठ चतुर्दशीचा दुसरा दिवस त्रिपुरारी पौर्णिमा म्हणून साजरा केला जातो. यंदा २४ नोव्हेंबर २०२६ रोजी त्रिपुरारी पौर्णिमा साजरी होणार आहे. या दिवशी शंकरांनी त्रिपुरासुराचा आणि त्याच्या तीन नगरांचा नाश केला होता. त्रिपुरासुराच्या अत्याचारांपासून देवतांची मुक्तता झाल्यामुळे या दिवसाला विजयाचे प्रतीक मानले जाते.

त्रिपुरारी पौर्णिमा म्हणजे अंधारावर प्रकाशाचा आणि वाईटावर चांगल्याचा विजय साजरा करण्याचा मंगल दिवस. या दिवशी घरापासून मंदिरापर्यंत दिव्यांची रोषणाई केली जाते. दीपदान आणि गंगास्नान यांना या दिवशी खास महत्त्व आहे.

त्रिपुर वात म्हणजे काय?

त्रिपुरारी पौर्णिमेला एक खास वात मिळते आणि त्या वातीचा दिवा शंकरासमोर लावतात. महादेवाने त्रिपुरासुराचा वध केला होता, त्या त्रिपुराचे प्रतीक म्हणून ही खास वात शंकरासमोर लावली जाते आणि आपल्या मनातील दुष्ट भावनांचा, राग, अहंकार आणि द्वेषाचा नायनाट होवो, अशी प्रार्थना केली जाते.

त्रिपुर वात म्हणजे ७५० वातींचा एक समूह असतो आणि तो वातींचा समूह एका पणतीत व्यवस्थित ठेवून महादेवासमोर प्रज्वलित केला जातो. एक काळ होता जेव्हा घराघरात त्रिपुर वात तयार केली जात होती. कापूस पिंजून त्यातून बारीक दोर काढून वाती वळल्या जात होत्या. पण काळानुसार बदल होत गेले आणि आता ही वात दुकानात किंवा ऑनलाइनसुद्धा मिळते.

दीपोत्सव आणि दीपदान

त्रिपुरारी पौर्णिमेला भगवान शंकरासमोर त्रिपुर वात लावून दीपप्रज्वलन करण्याची परंपरा आहे. त्रिपुर वात जाळणे हे केवळ धार्मिक विधी नसून, त्रिपुरासुराच्या दुष्ट प्रवृत्तीचा नाश करून चांगुलपणाचा प्रकाश पसरवण्याचे प्रतीक मानले जाते. या दिवशी घरांमध्ये, मंदिरांमध्ये आणि सार्वजनिक ठिकाणी शेकडो दिवे लावून दीपोत्सव साजरा केला जातो. मंदिरांच्या दगडी दीपमाळांमध्ये त्रिपुर वात प्रज्वलित करून परिसर प्रकाशमय केला जातो.

याच दिवशी दीपदान करण्याचीही प्रथा आहे. आपल्या हातून लावलेल्या एका दिव्यामुळे दुसऱ्याच्या आयुष्यातील अंधाराचा थोडासा भाग तरी दूर व्हावा, हीच दीपदानामागील सुंदर भावना आहे.

हरिहर भेट आणि इतर धर्मांतील महत्त्व

त्रिपुरारी पौर्णिमेच्या दिवशी शिव आणि विष्णूची भेट होते, ही एक महत्त्वाची भेट मानली जाते. शंभोमहादेव विष्णूकडे येऊन त्यांच्याकडे सगळा कारभार सोपवतात आणि कैलास पर्वतावर तपस्येसाठी निघून जातात. या दिवशी विष्णूची सहस्र नावे घेऊन त्यांना बेल वाहिला जातो, तर महादेवांना रुद्र म्हणत तुळशीची पाने अर्पण केली जातात. इतरवेळी आपण शंकराला बेल आणि विष्णूला तुळस वाहतो, पण या दिवशी ही प्रथा उलट असते.

ज्योतिष शास्त्रात चंद्र हा मनाचा कारक ग्रह समजला जातो. त्यामुळे कार्तिक पौर्णिमेच्या दिवशी चंद्राला अर्घ्य अर्पण करून मनाच्या शांतीसाठी प्रार्थना करावी. काही ठिकाणी चंद्राला दुधाचे अर्घ्य देण्याचीही प्रथा आहे. प्रबोधिनी एकादशीपासून सुरू झालेल्या तुळशी विवाह सोहळ्याची सांगता त्रिपुरारी पौर्णिमेला होते.

या दिवसाचे महत्त्व केवळ हिंदू धर्मापुरते मर्यादित नाही. बौद्ध धर्मीय मान्यतेनुसार, कार्तिक पौर्णिमेच्या दिवशी भगवान बुद्धांचे पट्टशिष्य आणि धम्म सेनापती सारिपुत्र यांचे परिनिर्वाण झाले होते. त्यामुळे या दिवशी बौद्ध स्त्री-पुरुष आठ शीलांचे पालन करतात आणि उपवासासह उपासनेचे व्रत करतात. शीख धर्मातही कार्तिक पौर्णिमेला विशेष स्थान आहे, कारण शीख धर्माचे संस्थापक आणि पहिले गुरु गुरु नानकदेव यांची जयंती याच दिवशी साजरी केली जाते.

कार्तिक म्हणा किंवा त्रिपुरारी पौर्णिमा म्हणा, या दिवशी घरात आणि मंदिरात दिवा लावला जातो. दिवा लावणे म्हणजे अंधारातून प्रकाशाकडे जाणे. यंदा त्रिपुरारी पौर्णिमेला तुम्ही सुद्धा खास त्रिपुर वात लावा आणि एक दिवा प्रज्वलित करताना समाजातील वाईट प्रथा, परंपरा आणि विचार यांचा अंधार दूर होवो, हीच प्रार्थना करा.

अभी जाधव

Similar Posts

View All

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

ही वेबसाइट AI सहाय्याने व्यवस्थापित केली जाते · This website is managed with AI assistance