समाजात पुरुषाची ओळख नेहमीच कणखर आधारस्तंभ अशी केली जाते. लहानपणापासून मुलांच्या मनावर ‘मुले रडत नाहीत’ किंवा ‘घराची संपूर्ण जबाबदारी तुलाच पेलायची आहे’ असे बिंबवले जाते. या अपेक्षांच्या ओझ्याखाली अनेक पुरुष आपले दुःख, भीती आणि मानसिक ताण कोणाजवळही व्यक्त न करता आतल्या आत दडवून ठेवतात. अशा पुरुषांच्या भावना समजून घेण्यासाठी आणि समाजातील त्यांच्या सकारात्मक योगदानाची दखल घेण्यासाठी दरवर्षी १९ नोव्हेंबर रोजी जगभरात आंतरराष्ट्रीय पुरुष दिन साजरा केला जातो.
दिनाची सुरुवात आणि २०२६ ची थीम
या दिनाची सुरुवात १९९९ मध्ये झाली. त्रिनिदाद आणि टोबॅगो येथील वेस्ट इंडिज विद्यापीठाचे प्राध्यापक डॉ. जेरोम तिलकसिंह यांनी या दिनाची संकल्पना मांडली होती. त्यांनी १९ नोव्हेंबर हा दिवस निवडण्यामागे एक भावनिक कारण होते — हा त्यांच्या वडिलांचा वाढदिवस होता. वडिलांनी आपल्या आयुष्यात आदर्श पुरुषाची भूमिका बजावली होती, हे त्यामागील प्रेरणास्थान होते. आज जगातील ८० हून अधिक देशांमध्ये हा दिवस साजरा केला जातो. यंदा २०२६ साठी या दिनाची अधिकृत थीम ‘द फ्युचर इज एव्हरीवन’ म्हणजेच ‘भविष्य सर्वांचे आहे’ अशी ठेवण्यात आली आहे.
मानसिक आरोग्यावर मोकळी चर्चा
आजच्या धावपळीच्या आणि स्पर्धेच्या काळात प्रत्येकजण कोणत्या ना कोणत्या तणावाखाली जगत आहे. मात्र पुरुषांच्या बाबतीत हा ताण अधिक गुंतागुंतीचा असतो. करिअरमध्ये यश मिळवण्याचा दबाव, कुटुंबाच्या आर्थिक गरजा पूर्ण करण्याची जबाबदारी, सामाजिक प्रतिष्ठा जपण्याचे आव्हान आणि अपेक्षांच्या चौकटीत स्वतःला सिद्ध करण्याची धडपड यामुळे अनेक पुरुष प्रचंड मानसिक तणावाखाली असतात. दुर्दैवाने आपल्या समाजात पुरुषांचे मानसिक आरोग्य, नैराश्य किंवा एकटेपणा यांसारख्या संवेदनशील विषयांवर उघडपणे चर्चा केली जात नाही. आंतरराष्ट्रीय पुरुष दिन हा या साचलेल्या मौनाला वाट मोकळी करून देणारा दिवस आहे. या निमित्ताने जगभरात विविध सामाजिक संस्था, कंपन्या आणि आरोग्य गटांकडून जनजागृती कार्यक्रम, मोफत आरोग्य तपासणी शिबिरे आणि मानसिक आरोग्यावर संवाद सत्रे आयोजित केली जातात. पुरुषांचे शारीरिक आणि मानसिक आरोग्य सुदृढ राहिले, तरच निरोगी कुटुंब आणि सक्षम समाज घडू शकतो, हा यामागील मुख्य विचार आहे.
अनेकदा या दिनाची तुलना ८ मार्चच्या आंतरराष्ट्रीय महिला दिनाशी केली जाते. मात्र हा दिवस कोणत्याही स्पर्धेसाठी नसून लैंगिक समानतेला खऱ्या अर्थाने प्रोत्साहन देण्यासाठी आहे. महिलांच्या सक्षमीकरणासाठी समाज जसा एकत्र येतो, तसेच पुरुष आणि मुलांसमोर असलेल्या अडचणी समजून घेणे आणि त्यांनाही समान संधी व आदर देणे तितकेच महत्त्वाचे आहे. समाजातील आदर्श पुरुष व्यक्तिमत्त्वे समोर आणणे, जेणेकरून तरुण पिढीला प्रामाणिकपणा, संवेदनशीलता आणि जबाबदारीचे धडे मिळतील, हा या दिनाचा एक प्रमुख हेतू आहे. वडील, भाऊ, पती, मुलगा, मित्र किंवा उत्तम मार्गदर्शक अशा विविध नात्यांच्या रूपात पुरुष नेहमीच आपली साथ देतात. त्यांचे निःस्वार्थ प्रेम आणि कष्ट अनेकदा गृहीत धरले जातात. त्यामुळे हा दिवस आपल्या आयुष्यातील या सर्व पुरुषांचे आभार मानण्याचा आणि त्यांच्या कार्याची दखल घेण्याचा सुंदर प्रसंग आहे. सर्वांसाठी सुरक्षित, भेदभावमुक्त आणि आश्वासक वातावरण निर्माण करणे, हेच या दिनाचे अंतिम उद्दिष्ट आहे.
Leave a Reply