चित्रगुप्त पूजा: यमराजाचे सहायक कसे झाले प्रकट?

दरवर्षी भाऊबीजेच्या दिवशी चित्रगुप्त पूजेचा उत्सव साजरा केला जातो. हिंदू धर्मात चित्रगुप्तांच्या पूजेला विशेष महत्त्व आहे. धार्मिक मान्यतेनुसार, चित्रगुप्त हे असे दैवत मानले जाते, जे प्रत्येक माणसाच्या पापांची आणि पुण्याची नोंद ठेवते. व्यक्तीच्या कर्मांची नोंद ठेवली जाते आणि त्या नोंदीच्या आधारावर त्याचे नशीब ठरते, अशी श्रद्धा आहे. वैदिक पंचांगानुसार यंदा हा उत्सव ११ नोव्हेंबर रोजी साजरा होत आहे.

चित्रगुप्ताचा जन्म कसा झाला?

पौराणिक कथेनुसार, जेव्हा ब्रह्मदेवाने विश्व आणि सर्व सजीवांची निर्मिती केली, तेव्हा विश्वात सुव्यवस्था आणि संतुलन राखण्याचा प्रश्न उभा राहिला. जन्म आणि मृत्यूचे चक्र सुरळीत चालावे, यासाठी ब्रह्मदेवाने यमराजाची निर्मिती केली. यमराजावर धर्मानुसार जीवांना त्यांच्या कर्मांचे फळ देण्याची आणि विश्वात संतुलन राखण्याची जबाबदारी सोपवण्यात आली.

कालांतराने विश्वाचा विस्तार झाला आणि जीवांची संख्याही वाढली. त्यामुळे यमराजाला एकट्याने सर्वांची नोंद ठेवणे अधिकाधिक कठीण होऊ लागले. तेव्हा यमराजाने ब्रह्मदेवाकडे एका सक्षम सहायकाची मागणी केली. यमराजाची विनंती ऐकून ब्रह्मदेव ध्यान आणि तपश्चर्येत मग्न झाले. त्यांच्या तपश्चर्येतून चित्रगुप्त नावाचा एक तेजस्वी जीव जन्माला आला, असे आख्यायिकेत सांगितले जाते. तेव्हापासून चित्रगुप्त हे यमराजाचे मुख्य सहायक मानले जातात. ते माणसांच्या जन्म-मृत्यूची तसेच त्यांच्या पापांची आणि पुण्यांची संपूर्ण नोंद ठेवतात. चित्रगुप्तांच्या जन्माची ही कथा ब्रह्मवैवर्त पुराण, पद्म पुराण आणि गरुड पुराणात सांगितलेली आहे.

देवतेचे स्वरूप आणि पूजेचा मुहूर्त

चित्रगुप्तांचे स्वरूप अत्यंत तेजस्वी आणि दिव्य मानले जाते. त्यांच्या चेहऱ्यावर गांभीर्य, न्याय आणि शांत तेज दिसते, असे मानले जाते. त्यांची पूजा चतुर्भुज रूपात केली जाते. त्यांच्या हातात लेखणी, शाईचे पात्र आणि कर्मांची वही असते. त्यांनी राजेशाही पोशाख परिधान केलेला असतो. त्यांच्या डोक्यावर भव्य सोन्याचा मुकुट, कानांत कर्णभूषणे आणि गळ्यात दिव्य रत्नांचा हार असतो.

चित्रगुप्त पूजा प्रामुख्याने त्यांचा सन्मान करण्यासाठी आणि त्यांच्याप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्यासाठी साजरी केली जाते. २०२६ मध्ये ही पूजा बुधवार, ११ नोव्हेंबर रोजी साजरी केली जात आहे. पूजेसाठी शुभ मुहूर्त दुपारी १:१० ते ३:२० असा आहे. या मुहूर्ताचा एकूण कालावधी २ तास १० मिनिटे आहे.

स्रोत: मूळ बातमी